Zwanenzang

Al weer bijna een jaar geleden plaatste ik een filmpje op YouTube dat ik nog niet in mijn blogs heb opgenomen. In de video zie je een jaar uit het leven van de knobbelzwaan, je kunt het bekijken door hier te klikken.  

Knobbelzwaan

Ik ben nog eens in het lijvige historische boekwerk "Nederlandsche Vogelen" gedoken dat ik twee jaar geleden van de Sint kreeg. De allerlaatste vogels die besproken worden (vanaf pagina 816!) zijn de wilde en de tamme zwaan. Die laatste noemen wij inmiddels de knobbelzwaan. Wil je meer weten over wilde zwanen, dan kun je dit blogje nog eens doorlezen. 

In het boek staat per vogelsoort een inleiding en een beschrijving, maar het meest interessant vind ik de 'aantekeningen'. In het geval van de zwanen hebben die aantekeningen als thema de zwanenzang. Die zwanenzang betreft dan de wilde zwanen. Knobbelzwanen maken geen geluid, reden waarom de Engelsen deze soort 'mute swan' noemen.

De aantekeningen beginnen met de opmerking dat er wat betreft diergeluiden sprake is van voortschrijdend inzicht door nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen. Daarmee worden voorgaande inzichten doorgaans verworpen en de nieuwe waarnemingen gelden als beslissend (net als vandaag de dag dus). Toen het boek zo'n  200 jaar geleden uitgegeven werd, werd er echter nog getwijfeld over de zwanenzang. Over zwanen werd verteld dat zij, "in het bijzonder bij hun sterven, een treurig gezang deden hooren, hetwelk ieder tot medelijden met hun toestand wekte". Men bleef twijfelen omdat zowel onder de voorstanders als de tegenstanders van dit inzicht grote geleerden uit de Oudheid een rol speelden. Onder andere Aristoteles en Cicero beschouwden de zwanenzang als een feit. Plinius en Atheneus dachten er het hunne van en zagen het als een sprookje. 

Uit: de Nederlandsche Vogelen

De schrijvers van Nederlandsche Vogelen vinden het een onbeslist geschil en vragen zich af of de speciale vorm van de luchtpijp van de wilde zwanen er iets mee te maken heeft. De luchtpijp "loopt namelijk met ene bogt, welke aan een trompet zeer gelijk is, door het borstbeen". Bij de knobbelzwaan is dat niet het geval. Zou dat een verklaring zijn voor de zwanenzang? De schrijvers twijfelen; ze bekennen het geluid 'nimmer gehoord' te hebben. 

Wilde zwanen op het ijs

Wel, hoe staan de zaken er anno 2023 voor? Als ik zoek op zwanenzang vind ik geen gegevens over echte stervende zwanen, maar des te meer uitleg over het woord 'zwanenzang' als uitdrukking voor het laatste werk dat een kunstenaar maakte in het aanschijn van de dood, of meer algemeen voor de laatste uiting van iemand vóór zijn of haar vertrek. Nog steeds wordt Plato geciteerd, maar met de vermelding dat de zwanenzang een mythe betreft: de naam zwanenzang is een verwijzing naar de mythe dat een zwaan als hij zijn sterven voelt aankomen, nog eenmaal in een wonderschoon gezang uitbarst. Deze mythe komt voor in de Phaedo van Plato. Socrates zegt hier op de avond voor zijn terechtstelling dat zwanen voordat ze sterven niet uit droefheid mooier zingen dan ooit tevoren, maar uit blijdschap over de weldaden die hen van Apollo na de dood te wachten staan. In de oudheid werd het een literair motief, al hield men de biologische grond ervan voor een fabel. Aldus Wikipedia. 

Andere bronnen benoemen dat de ietwat treurige zang van de wilde zwanen de mythe wellicht heeft gevoed. Of dat zo is? Beluister de zang door hier te klikken en oordeel zelf....

Van alles en nog wat in de Amsterdamse Waterleidingduinen

Op 30 oktober, de enige zonnige en droge ochtend in een zeer natte en stormachtige week, hadden we nog eens tijd om door de Waterleidingduinen te struinen. Meestal proberen we rond midden oktober naar de duinen te gaan, want dan is de bronsttijd van de damherten in volle gang. Nu waren we er zo'n beetje aan het eind van de bronst; de territoria waren verdeeld. Veel mannetjes hielden nog de wacht bij hun bronstkuil en er werd wel wat geburld, maar niet meer intensief. In dit filmpje kun je het burlen - of knorren zoals het eigenlijk heet bij damherten - nog horen, als je het volume flink omhoog zet. De zang van een roodborstje is beter te horen :). Vrouwtjes zagen we nauwelijks, waarschijnlijk zijn de meeste al gedekt en zij houden zich nu ergens koest op een verborgen plekje. 

Een damhert bij zijn bronstkuil

Maar er was nog meer te zien dan de tientallen damherten. Net als vorig jaar waren er enorm veel parasolzwammen. Deze kanjers konden we in alle stadia bewonderen. 

Net uit de grond: 

Als sambaballen voordat de hoed zich spreidt

En in volle omvang

Er was genoeg zon en maar weinig wind. Hierdoor waren de omstandigheden voor libellen ook prima.  De bruinrode heidelibellen zoefden in tandem door de lucht. Nu konden ze nog paren en eitjes afzetten om zo hun nageslacht veilig te stellen; de nieuwe generatie die in 2024 zal uitvliegen na een periode in het water te hebben geleefd. Een parend stel streek voor onze voeten neer in het zand.

Paring van bruinrode heidelibellen

Ook op de bomen was het een en ander te beleven. De oranje aderzwam is een soort die ik niet eerder heb gezien. Zo leer ik elke keer weet iets nieuws!

Oranje aderzwam

De oranje aderzwam groeit als een korst op dood hout (liggende of nog rechtopstaande stammen) van onder andere beuken en eiken. De vruchtlichamen beginnen als kleine vlekken op de schors en worden later groter om uiteindelijk met elkaar te versmelten. Ze liggen plat op de ondergrond en zijn er stevig mee verbonden. Omdat naburige vruchtlichamen kunnen versmelten, ontstaan er hele plakkaten van grillig gevormde zwammen. De sporen worden op dit geribbelde oppervlak gevormd. Vooral aan de rand is de kleur van de korsten vaak fel oranje, in het midden is hij meestal grijzig met rozeachtige tinten. Het vlees voelt wasachtig aan, maar wordt bij veroudering of uitdroging bros en hard. De paddenstoel veroorzaakt witrot, doordat de schimmel de lignine van het hout afbreekt met behulp van allerlei enzymen. Dit is een paddenstoel om eens goed in detail te bekijken!

Op een andere boom groeide de gele korstzwam. Die zwammetjes zijn gegolfd. Van onder zijn ze glad, maar aan de bovenkant voorzien van een vachtje. Ze zijn goudgeel of goudbruin, en vaak versierd met een donkere bandering die parallel aan de rand over de hoed slingert. Ook dit is een saprofyt ofwel houtopruimer. Je ziet ze ook wel eens op paaltjes langs weilanden. Die paaltjes zijn dan geen lang leven meer beschoren.....

Gele korstzwam

Honingzwammen groeiden aan de voet van weer andere bomen. Over deze fascinerende paddenstoel schreef ik eerder deze blog.

Honingzwam

Heel tevreden met de mooie wandeling en de vele waarnemingen reden we naar huis. De ruitenwissers moesten al weer aan het werk, we waren net voor de bui 'onder dak'. 

Nog meer paddenstoelen uit de Vijlenerbossen

Herfst in de Vijlenerbossen

Vorige week beschreef ik een aantal paddenstoelen die we tegenkwamen tijdens een wandeling in de Vijlenerbossen (Zuid-Limburg). Zoals beloofd, laat ik er deze keer nog een aantal zien. 

Een soort die we erg veel tegenkwamen die dag was de gele aardappelbovist.

Gele aardappelbovist

Deze aardappelkleurige ballen behoren tot de paddenstoelen die samenwerken met bomen (zie mijn blog van vorige week), vooral met de zomereik in dit geval. Als je de bol opensnijdt heb je een soort grapefruit (witte schil) maar dan met bruine vulling. Dat zijn de sporen, die vrijkomen als de buitenste laag is uitgedroogd en opengespleten.

Door Herbert Baker at Mushroom Observer, wikimedia

In tegenstelling tot de aardappel, kun je deze paddenstoel beter niet eten: hij is giftig. Je gaat er van braken en zweten, krijgt hoofdpijn en je bloeddruk kan zo laag worden dat je flauwvalt of zelfs bewusteloos raakt. Ook kan het leiden tot een roes of stoornissen van het gezichtsvermogen. En dit alles binnen een half uur tot drie kwartier na het eten van de bovist. Niet aan te raden dus. 

De Roodporiehoutzwam groeit op dood hout (soms ook nog levend) van loofbomen veelal op berk, wilg en els. Vaak op nog rechtstaande stammen, takken en stronken.

Een goed kenmerk bij deze eenjarige houtzwam is de rode verkleuring van de poriën aan de onderzijde die na indrukken meestal ontstaat.

Roodporiehoutzwam

De zwam breekt dood hout af en helpt zo mee om 'de rommel' in het bos op te ruimen en voedingsstoffen opnieuw beschikbaar te maken. In sommige landen worden de kurkachtige vruchtlichamen vermalen, tot vellen geperst en gedroogd om papier met een bijzondere kleur en textuur te produceren. 

Ook de witte bultzwam is zo'n opruimer, die met name oud beukenhout door middel van witrot aantast en zo langzaam in kleine stukjes uiteen laat vallen. 

Witte bultzwam

De naam komt van de vaak bultige aanhechting. De vruchtlichamen kunnen flinke afmetingen hebben (5 tot 20 cm). Ze zijn in de vorm van een waaier of een console aan de groeiplaats gehecht en bij de aanhechtingsplaats dikwijls bultvormig verdikt. Het oppervlak van de paddenstoel is "viltig" of "donzig" van textuur, crème, grijswit of grijsbruin van kleur, van concentrische kleurzones voorzien en plaatselijk dikwijls groenachtig vanwege de groei van algen. De paddenstoel bevat polysacchariden met ontstekingsremmende en vaatbeschermende eigenschappen en stoffen die de groei van bacteriën kunnen remmen. In hoeverre deze ook medicinaal worden toegepast weet ik niet.

Tot slot nog een foto van het gewone zwavelkopje, waaraan ik al eens een blog heb gewijd. Klik hier om dat te lezen. 

Gewoon zwavelkopje

Paddenstoelen in de Vijlenerbossen

Bij een (korte) vakantie in Limburg hoort steevast een wandeling in de Vijlenerbossen (en na afloop een heerlijke streekplank bij restaurant Buitenlust :)). De bossen zijn gevarieerd en meestal verrassend rustig, maar ook voorzien van voldoende 'kuitenkillers' (steile heuvels) om aan de conditie te werken.

Tamme kastanjes in de Vijlenerbossen

In het begin van onze herfstvakantie had er al eens ijs op de autoruiten gezeten. Eindelijk herfst dachten we toen we om 9 uur (inmiddels was het al een riante 4 graden, haha) naar ons vervoermiddel liepen. Maar een paar dagen later steeg het kwik naar bijna 20 graden. Zacht weer en regen, zorgden ervoor dat de paddenstoelen uit de grond schoten, zoals deze mini vliegenzwam, die - nog maar pas ontsproten - toch al door een slak was belaagd. Het blad ervoor en zaadje ernaast zijn van de haagbeuk (om een idee te geven van de afmetingen). 

Vliegenzwam

Ik laat onderstaand wat van onze paddenstoelenoogst de revue passeren. 

Porseleinzwam

De porseleinzwam is een ijle beauty, de ivoorwitte kleur en de slijmerige hoed doen denken aan porselein, vandaar de naam. Een porseleinzwam leeft meestal op beuken en tast vaak alleen delen van de boom aan die al verzwakt zijn. In gezonde bomen is de schade beperkt. Aangetaste takken kunnen uiteindelijk afbreken. Er wordt gezegd dat de porseleinzwam een indicator is voor de aanwezigheid van andere parasitaire zwammen zoals de honingzwam en de reuzenzwam. Uit de porseleinzwam wordt een middel tegen schimmels gehaald: oudemansine A. Deze stof kan bij huidziektes ingezet worden.

Gewone hertenzwam

Met het wildseizoen heeft de gewone hertenzwam niet veel te maken. Deze houtopruimer heeft eerst witte plaatjes (waar de sporen in zitten), later kleuren deze rozig, zoals op de foto. Dat-ie geurt naar rauwe aardappel heb ik bij het nemen van de foto niet opgemerkt. Dit is trouwens zo'n BP (bruine paddenstoel) die ik met ObsIdentify heb gedetermineerd, want die BP's vind ik een moeilijke groep. Ik dacht dat deze zijn hertennaam wellicht aan zijn kleur zou danken, maar dat blijkt niet het geval. Om de link met het hert te ontdekken moet je een microscoop meenemen: steriele cellen op de lamellen hebben een uitsteeksel die wat op een hertengewei lijken. Dat is op de foto dus niet te zien :). 

Gele knolamaniet

Met knolamanieten is het altijd oppassen geblazen. De gele is niet supergiftig, maar verwarring met de groene, dodelijke, knolamaniet ligt altijd op de loer. Als je de foto bekijkt dan denk je wellicht: wat is er zo geel aan de gele knolamaniet? Nou sommige zijn geel en andere niet :). In mycologentaal: de hoed is ivoorwit tot bleek citroengeel van kleur. Vaak heeft het witte velumresten op de hoed. Het velum is het omhulsel dat om de paddenstoel zit als hij uit de grond komt. Doordat de paddenstoel gaat groeien knapt het en blijven er resten achter op (o.a.) de hoed (de velumresten zijn de witte stippen op de vliegenzwam). De gele knolamaniet komt voor bij eiken, deze paddenstoel leeft in symbiose met de wortels van deze boom. Dat wil zeggen dat zowel de paddenstoel als de boom baat hebben bij de samenwerking. Door de schimmeldraden kan de boom makkelijker water en voedingszouten opnemen. In ruil daarvoor krijgt de paddenstoel suikers en zetmeel. 

Volgende keer meer!

 

Mijn film Natuur in de buurt is nu op YouTube te zien!

Het is al weer ruim een jaar geleden dat mijn, tijdens de coronajaren gemaakte, film 'Natuur in de buurt' te zien was in de lokale bioscoop. Ik heb besloten om deze film nu openbaar te zetten op YouTube, zodat zo veel mogelijk Nederlanders kunnen genieten van deze film. In deze blog van vorig jaar beschrijf ik 'the making of' zoals dat heet. Via deze link kun je de volledige film bekijken. Veel kijkplezier!

 

Lopen over de voormalige bodem van de Krijtzee

De bodem onder Maastricht heeft een lange en bewogen geologische geschiedenis. In de loop van miljoenen jaren veranderde het landschap van zeebodem tot hooggebergte, van kustmoeras tot woestijn en van poollandschap tot regenwoud. Niet alles vinden we in de bodem terug, maar twee tijdperken hebben duidelijke sporen achtergelaten. In het Krijt (145 - 66 miljoen jaar geleden) zijn dikke lagen kalksteen afgezet. Tijdens de ijstijden (in het Pleistoceen, dat 2,6 miljoen jaar geleden begon) zijn de diepe dalen van de Maas en het riviertje de Jeker uitgesleten, die je in het huidige landschap nog kunt zien. 

Tijdens het Krijt was het tropisch warm door vulkanen die broeikasgassen in de atmosfeer spoten, de zeespiegel lag hoog en Limburg stond onder water. Aan het eind van het Krijt werd de zee minder diep en lag de kust ten zuiden van Maastricht. Dit kwam doordat Afrika langzaam opschoof naar het noorden en de bodem van de Middellandse Zee onder Europa duwde. Europa kwam omhoog en de Alpen en Pyreneeën werden gevormd. In het water van de Krijtzee leefden behalve haaien, zeeschildpadden en Mosasauriërs ook talloze kleine organismen met een kalkschaal. Als ze stierven zakten ze naar de bodem en in de loop van de tijd vormden ze daar een kalklaag van meer dan 100 meter dik. In 1000 jaar groeide de laag met één centimeter, dus het was een lang proces. 

Vanaf 1926 werd de kalkbodem afgegraven door de ENCI (Eerste Nederlandse Cement Industrie). In een kleine honderd jaar (de activiteiten zijn in 2018 gestopt) werd de kalklaag afgegraven en nu rest er een groot gat in het landschap, dat wordt 'teruggegeven' aan de natuur. Nieuwe kalksteen gaat er natuurlijk niet ontstaan :). Zolang ik mij kon heugen werd er gegraven in de Sint Pietersberg en na 2018 stond een bezoek aan de groeve op mijn verlanglijstje.

Toen ik in het blad van Natuurmonumenten een wandeling van 7 km rond en door de groeve zag, kwam het er dan eindelijk een keer van (de route start op de Sint Pietersberg en is gemarkeerd met gele rechthoekjes). Via een trap met 215 treden daalden we af in de groeve en hadden uitzicht op de plekken waar de drie Mosasauriërs werden gevonden en de fabriek die er nog staat. Er is begroeiing aanwezig in de vorm van bomen en grassen. 

In de zomer schijnt de warme groeve een walhalla te zijn voor insecten, amfibieën en bijzondere kalkminnende planten, maar op deze herfstdag was dat natuurlijk niet het geval. Dus in een ander jaargetijde moeten we nog eens terug, liefst met boswachter want dan kun je ook op de niet openbaar toegankelijke plekjes komen. 

In de afgegraven wanden zagen we lagen vuursteen en een deel van de paden was "geplaveid" met brokken vuursteen. Hiertussen zagen we fossiele resten van inktvissen, de zogenaamde belemnieten. Belemnieten zijn oeroude inktvisjes met een puntvormige schelp. Ze zijn aan het einde van het Krijt-tijdperk uitgestorven  (66 miljoen jaar geleden, toen ook de dino’s voor altijd verdwenen). De schelpen van belemnieten zijn tussen de 5 tot 45 centimeter groot. De meeste soorten zijn rond 10 centimeter groot.

Via een steil zigzagpad liepen we de groeve weer uit. Over zonnige graslanden met uitzicht op Chateau Neercanne liepen we rond de groeve terug naar het beginpunt van de wandeling. We speurden bij de uitkijkpost nog naar de oehoe's, maar helaas lieten die zich vandaag niet zien. Ook een reden om nog eens terug te komen. 

Een jaar uit het leven van de Grauwe gans

Een jonge grauwe gans

In de afgelopen jaren heb ik heel wat blogs gewijd aan de Grauwe gans. Je kunt ze nog eens nalezen door te klikken op deze link. Ik heb nu een filmpje van ongeveer 10 minuten gemaakt waarin je een jaar uit het grauwe ganzenleven kunt meebeleven. Van de paring, het grootbrengen van de jongen tot aan de ganzenvluchten in het najaar en het verblijf op open water tijdens een koude winter. Sommige beelden ben je al tegen gekomen in eerder geplaatste filmpjes, maar er is ook nieuw materiaal te zien.

Bekijk het filmpje door te klikken op deze link. 

Film De fascinerende wereld van bomen bij IVN Spau-Beek

Voor Zuid-Limburgse lezers die interesse hebben om mijn film De fascinerende wereld van bomen te zien is er een nieuwe kans. Op 12 maart vertoont IVN Spau-Beek de film in hun IVN-home, AZC Sweikhuizen. (voormalig Retraitehuis), Moorheide 1, 6174 RZ Sweikhuizen. Start om 10.00 uur en de toegang is gratis. 

Klik hier voor meer informatie.

Lente in Limburg
Uitzicht op het Stammenderbos vanuit Spaubeek

Het IVN-home ligt in het Stammenderbos waar ik in mijn jeugd veel voetstappen heb gezet. Als je het bos uitloopt naar de Geleenbeek kom je langs hellingen die je ook in de film kunt zien. Ook in de prachtige Vijlenerbossen heb ik opnamen gemaakt voor deze film. 

De beelden van de speelse en actieve bevers komen eveneens uit het Limburgse land. Tijdens een zomervakantie hebben we deze bevers op meerdere momenten kunnen spotten en filmen in Valkenburg. We moesten er wel vroeg voor uit ons bed!

De bevers in Valkenburg lieten zich goed filmen maar we moesten er wel vroeg voor op

Voor degenen die gaan kijken: veel plezier!

We zwammen nog even door

De laatste weken van oktober bleef het warm en vochtig, er is menig temperatuurrecord verbroken. De zwammen genoten van deze condities en toonden hun vruchtlichamen (die wij herkennen als de paddenstoelen) in alle soorten en maten. Tijdens een fietstocht in de Doornse bossen zagen we een flink aantal soorten. En dan is het altijd weer de vraag welke van de 5250 soorten die in Nederland voorkomen je voor de lens hebt. Het determineren van paddenstoelen vind ik, ondanks de vijf boeken die ik over dat onderwerp heb, erg lastig. Gelukkig levert de techniek tegenwoordig een oplossing met de app ObsIdentify. ObsIdentify is een gratis fotoherkenningsapp die wilde planten, dieren en paddenstoelen uit Nederland en België op naam kan brengen. Door middel van een database met gevalideerde referentiebeelden herkent de app meer dan 13.000 soorten. Met elke nieuwe herkenning wordt deze database verder uitgebreid en verbeterd. Hoe je deze gratis app kunt installeren lees je via deze link. Wij hebben een paar paddenstoelen die we tijdens onze fietstocht tegenkwamen met behulp van deze app geïdentificeerd. 

Onder een haagbeuk zagen we een heksenkring met deze paddenstoelen:

Op basis van deze foto geeft ObsIdentify aan dat het hoogst waarschijnlijk een panteramaniet is, maar er is enige twijfel of het misschien de grauwe amaniet is. 

Bij deze foto is de app echter 100% zeker van determinatie als panteramaniet:

Omdat de paddenstoelen allemaal rond dezelfde boom stonden, kunnen we er dus van uit gaan dat dit een panteramaniet is. De panteramaniet behoort tot de vijf giftigste paddenstoelen van Nederland, samen met de groene knolamaniet, de kleverige knolamaniet, de vliegenzwam en de carbol champignon. De panteramaniet is giftiger dan de vliegenzwam en inname ervan kan leiden tot het zogeheten pantherina-syndroom. Dat gaat gepaard met de volgende vergiftigingsverschijnselen: eerst is er een periode met euforie, woede, agitatie, verwardheid, delier en hallucinaties, dan volgt de fase van diepe slaap die resulteert in een comateuze toestand die maximaal een etmaal duurt. Maar soms is de afloop dodelijk. Er is geen antigif beschikbaar. Dit is dus typisch zo'n paddenstoel die je wel kunt bekijken maar er verder vooral niks mee moet doen. 

De tweede soort die we met de app hebben geïdentificeerd is de nevelzwam. Ik had deze soort al vrij vaak gezien, maar nooit geweten dat hij zo heette. 

De nevelzwam komt veel voor, vooral in dikke bladlagen onder loofbomen op relatief stikstofrijke bodem. Ik zakte inderdaad tot mijn enkels in de bladlaag toen ik deze soort fotografeerde. De paddenstoel leeft van de afbraak van dit dode plantenmateriaal. De soort groeit vaak in een heksenkring. De eetbaarheid van de nevelzwam is omstreden. In Frankrijk geldt de soort traditioneel als delicatesse. De zwam is eetbaar op voorwaarde dat hij wordt gekookt en het kookvocht niet gebruikt wordt, maar zelfs dit leidt bij veel mensen tot klachten. Bovendien kan deze soort makkelijk verward worden met de giftige satijnzwam. Dus ook hier geldt: kijken en niet eten!

Overigens constateerden we ook tijdens deze fietstocht weer dat de kleuring van de herfstbomen nog maar weinig op gang is gekomen, net zoals ik vorig jaar beschreef in deze blog uit Limburg. "Vol in blad en nog heel weinig herfstkleuren", zei bioloog Arnold van Vliet van de universiteit Wageningen afgelopen week in het NOS Radio 1 Journaal. "Zelfs de beuk, die eigenlijk rond deze tijd helemaal verkleurd zou moeten zijn. Je ziet wel wat kleuren, maar nog heel minimaal."

De reden voor de trage verkleuring van de bomen deze herfst komt door de warmte in september en oktober, zegt Van Vliet. "We zitten in de top-10 van de warmste september- en oktobermaanden. Doordat nachtvorst uitblijft, komt de bladverkleuring heel traag op gang."

Beukenlaan in de omgeving van Doorn op 28 oktober 2022

Tussen de groene beukenbladeren staken de wel verkleurde bladeren van de Amerikaanse eik mooi af.

Tulpenboom op landgoed Duivenvoorde

Kasteel Duivenvoorde 

Afgelopen weekend bezochten we landgoed Duivenvoorde in Voorschoten met zijn mooie kasteeltje uit de 13e eeuw. Naast een rondleiding door het gebouw gingen we ook (en misschien vooral) om te wandelen over het landgoed in de hoop te genieten van fraaie herfstkleuren. Want hier in de polder is het bos dun gezaaid. Veel bomen waren nog groen, maar één sprong er uit: de tulpenboom, die van oorsprong uit Noord-Amerika komt. De rechtopgaande boom weerspiegelde goudgeel in de vrijwel rimpelloze vijver. 

De stam gaat eerst 15 meter de hoogte in voor de eerste zijtakken zich ontwikkelen. De native Amerikaanse volkeren maakten er dan ook graag kano's van. Uit één stam kan een 20-persoonskano worden gehakt. Het gelige hout is zacht en makkelijk te bewerken en krimpt niet na bewerking. Allemaal handige eigenschappen als je ermee aan de slag wilt. Piano's en orgels zijn een andere toepassing van het hout. De tulpenboom hoort bij de familie van de magnolia's maar vormt een apart geslacht van twee soorten tulpenbomen: één uit Noord-Amerika en een die je in Midden-China kunt vinden. De naam van de tulpenboom lijkt ontleend aan bloemen en het blad, dat met zijn aparte vorm wel wat wegheeft van een tulp

In het oosten van de VS is de boom één van de hoogste van het bos, hij groeit uit tot een hoogte van wel 50 meter. Dat haalt-ie in Nederland niet, hier is 30 meter wel zo'n beetje de grens. De boom kan ook flink oud worden. In Nederland komt de boom niet van nature voor, dus alle exemplaren hier zijn aangeplant, vaak op landgoederen zoals Duivenvoorde of hortussen. Hier kregen ze de ruimte en tijd om te groeien. Zo ontstonden in Nederland oeroude exemplaren van deze bomen. De oudste dateert van 1682 en staat in de hortus van Leiden. In de 19e eeuw zijn er een aantal aangeplant die inmiddels een flinke omvang hebben: bij Paleis 't Loo staat een kanjer uit 1806 met een omtrek van bijna zes meter. In een privétuin in Warnsveld staat een tulpenboom van 670 cm omtrek; die dateert waarschijnlijk uit 1850. Dit is de dikste tulpenboom van ons land. Om dat te bereiken moet de boom op landgoed Duivenvoorde nog even doorgroeien. Maar aandacht trok hij in ieder geval met zijn gouden herfstkleuren in het stralende oktoberlicht. 

Tulpenboom