Honderden orchideeën en een raadselachtig nest

Dreigende lucht en regen boven Waalenburg

Donkere wolken pakten zich samen boven de Texelse waddenpolder Waalenburg toen wij ons meldden voor de excursie van Natuurmonumenten. De andere deelnemers hadden zich afgemeld en zo kregen wij een privé-excursie van natuurgids Pam. Het was nog droog toen ze kort de geschiedenis van de polder besprak. Zoals ik al eens schreef in een blog over natuurgebied De Bol bestond het huidige Texel vroeger uit twee eilanden: Texel en het Eijerland. Dorpjes die nu midden op het eiland te vinden zijn, lagen toen aan zee. Waalenburg was destijds een kweldergebied, de kreken in de huidige polder herinneren daar nog aan. De polder is ontstaan in 1654 door aanleg van de Ruigendijk. Met karakteristieke weidemolentjes wordt de waterstand in de polder geregeld. Natuurmonumenten kocht in 1909 hier het eerste stukje natuur op het eiland Texel.

We liepen het veld in, terwijl de eerste spetters vielen. Maar dat deerde me niet, want boven het kruidenrijke grasland jubelden heeeeel veel veldleeuweriken. Trouwe lezers van mijn blog weten hoezeer ik van die vogels houd, die ons bij familiewandelingen in het Limburgse land continue begeleidden in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Ik zei iets over de teloorgang van deze vogel, maar nu was er eens een keer goed natuurnieuws. Pam vertelde dat er vorig jaar maar liefst 250 nesten van veldleeuweriken waren geteld in Waalenburg :). We zagen verder een kievit met twee jongen en een paar grutto's. Een bruine kiekendief wiekte boven 'n plasje.

Wat meer in het oog sprong waren de orchideeën. Zo waren er harlekijnen, die we in april op Voorne Putten hadden gezien. Op de foto deze keer niet een veelvoorkomende paarse harlekijn maar een lichtroze variant. Een tip van Pam is om te letten op de stand van de bloemetjes: bij de harlekijnen staan die losjes langs de stengel, verder uit elkaar.

Harlekijn

Een andere orchideesoort die we konden bewonderen was de brede orchis. Die bloeiwijze is heel compact: de bloemetjes staan heel dicht op elkaar. Deze orchidee heeft een gevlekt blad. 

Brede orchis

De regen zette door tot een kort maar hevig buitje. We doken op elke orchidee, eerst was er één, toen enkele en daarna een groepje. Elke keer zei Pam: er komt nog veel meer. We konden het bijna niet geloven, maar op een gegeven moment stonden ze overal om ons heen. Orchideeën hebben een bijzondere levenswijze, die ik al eens eerder beschreef in dit blogje.

Midden op de boomloze vlakte van dit polderland stond één struik. Pam wees ons op een nest erin. Meerdere gidsen hadden het nest gezien, er leek ook enige activiteit maar er was geen specifieke vogel bij gespot. Het bleef raadselachtig wie dit nest gemaakt had. Het was een flink bouwwerk, te groot voor een zangvogel zoals een merel of zanglijster. Maar ook weer te klein voor een roofvogel. Die bouwen hun nest overigens meestal in hogere bomen. Maar wie weet, had een soort deze struik gekozen bij gebrek aan beter. 

Mijn man had de juiste lengte om de camera boven het nest te houden, zodat we konden zien of er iets in lag. En dat bleek het geval. Een dood vogeltje en twee eieren: blauwachtig en bruin gespikkeld. Geen van ons drieën herkende die eieren, maar we hadden nu een foto om verder te gaan speuren. 

Welke vogel heeft dit nest gemaakt?

We wandelden door een nu wat zonniger polder naar het beginpunt terug en spraken af dat Pam ons zou laten weten van welke vogel het nest was. 's Middags kon ik het natuurlijk niet laten om zelf ook verder te speuren. Ik had tevergeefs heel wat zoektermen geprobeerd, tot ik besloot verschillende middelgrote vogels op te zoeken om te zien wat voor eieren ze leggen. Ik had het net uitgevogeld, toen vijf minuten later een mailtje van Pam binnenkwam. We waren beiden tot de conclusie gekomen dat het om de zwarte kraai moest gaan.

Eieren van de zwarte kraai
Foto nottsexminer - Carrion Crow Nest 17.04.10
(41.2 mm x 28.9 mm Egg Size) Uploaded by Fæ,
CC BY-SA 2.0, Wikimedia

Voor mij was de grootste eyeopener dat het nest vanbinnen zo fijntjes gemaakt is. Ik zie eigenlijk alleen kraaiennesten die hoog in bomen zitten. Dan valt de tamelijk grove buitenkant op met dikkere takken, maar blijft de nestkom voor ons verborgen. Nu kregen we een uniek kijkje in het nest en konden zien dat de kraaienkuikens in een zacht nestje zitten met fijne strootjes, veertjes en pluis. Helaas heeft het voor het kuikentje in Waalenburg geen verschil gemaakt. Er is blijkbaar een reden geweest dat de beide ouders het nest in de steek hebben gelaten.....

Dit is mijn 600ste blog, dus wederom dank aan alle trouwe lezers voor hun belangstelling. Toevallig ging mijn 500ste blog ook over Texel zag ik :). 

Stinzenplantjes en een Harlekijn

We wandelden onlangs de nachtegalenroute door Voornes Duin, vanaf de parkeerplaats bij de Tenellaplas. Het begon meteen goed met een flinke hoeveelheid stinzenplantjes die uitbundig bloeiden. Stinzenplantjes zijn van oorsprong niet inheems in ons land. Ze worden aangeplant op buitenplaatsen om het vroege voorjaar op te fleuren. Op zo'n buitenplaats kunnen ze zich zelf behoorlijk vermeerderen. We zagen de gulden sleutelbloem, boshyacintjes en hier en daar een hartbladzonnebloem.

Gulden sleutelbloem

Boshyacinten

Boshyacint met hartbladzonnebloem

We vervolgden onze tocht langs weitjes met pinksterbloemen en het bos stond vol met daslook. De lichte knoflookgeur zweefde tussen de bomen. 

Daslook

De afwisselende wandeling bracht ons in meer open duingebied richting zee. Na een zonnige start betrok de lucht en donkere wolken pakten zich samen. Er kwam niet meer dan wat gespetter uit de lucht, maar de vogels hielden zich koest. "Hoezo nachtegalenwandeling", zei ik nog - maar ik sprak voor mijn beurt. In het struikgewas (vooral duindoorn) bij het strand stonden we even stil op een strategische plek: we hoorden van drie kanten nachtegalen zingen, drie territoria die hier een beetje overlapten. 

Teruggekomen bij de Tenellaplas zei ik tegen mijn man: "we kijken nog even of de Harlekijnen al bloeien in de heemtuin". Deze orchidee is er altijd als één van de eerste bij en je kunt 'm zien bloeien vanaf half april. Ik ben in het algemeen van de soortenkennis maar mijn man is de echte speurder. We waren nauwelijks door het hekje van de heemtuin gelopen, of hij had al een exemplaar van de harlekijn gespot.

Binnen één minuut gespot: de harlekijn

Dat deze orchidee zo vroeg bloeit, komt door een combinatie van biologische eigenschappen en omgevingsfactoren. De harlekijn is genetisch geprogrammeerd om vroeg in het seizoen te bloeien, vaak tegelijk met een andere vroege bloeier - de mannetjesorchis. Op die manier hebben deze twee soorten minder last van concurrentie van andere planten bij het aantrekken van bestuivers. En ze kunnen optimaal gebruikmaken van de vroege voorjaarszon! 

Na kieming duurt het drie tot acht jaar voordat de harlekijn gaat bloeien. In die jaren investeert de orchidee in een sterk en gezond ondergronds wortelstelsel met knollen. Hierdoor kan de plant vroeg in het voorjaar snel energie mobiliseren voor bloei. Bij het uitblijven van een strenge winter, bloeit de soort vaak nog eerder. Harlekijnen groeien in schrale graslanden en kalkrijke gebieden die in het voorjaar snel opwarmen, en ook dat stimuleert de bloei. 

De harlekijn is te herkennen aan de paars-roze bloemen met een geaderd 'kapje' (helm) over de bloem.

Nu we eenmaal 'n exemplaar hadden gevonden keken we nog eens goed rond en we vonden tientallen van deze mooie orchideetjes in bloei. Dat was een mooie afsluiting van de wandeling.