Ondanks alles virusellende maakt de natuur zich op voor het grootste spektakel van het jaar: de lente. Boven de groene vlaktes van de polder hoorde ik in de vroege ochtend het gejodel van de wulp en het gruttoooo-grutto van de gelijknamige vogel. Hèt signaal dat de lente is begonnen. Ook scholeksters en futen waren al in voorjaarsstemming. Al die weidevogels moeten natuurlijk eten en daarvoor gaan ze (onder andere) op zoek naar een van de 'gewoonste' dieren: regenwormen. Wie kent ze niet? Iedereen is er wel eens eentje tegengekomen bij het wroeten in de aarde. We besteden er niet vaak aandacht aan, maar ze zijn erg belangrijk. Niet alleen omdat ze voedsel vormen voor tal van vogels, maar ook omdat ze de bodem gezond houden en dood organisch materiaal recyclen. De inwoners van de Faeröer-eilanden hebben zelfs een postzegel aan dit nietige diertje gewijd.
Postzegel van de Faeroër-eilanden Bron: wikimedia
Regenwormen eten rottende planten, kleine dode dieren en schimmels. Voor aan hun lichaam hebben ze een soort mond waarmee ze dit spul, samen met fijne minerale deeltjes uit de grond naar binnen werken en ze verwerken dit in hun krop. Ze nemen er voedingstoffen uit op, maar het meeste wordt vermalen tot een soort pasta die ze aan het eind van hun lichaam weer uitscheiden. Feitelijk bestaat hun lichaam uit niet meer dan een mond, lange darm en het uiteinde waar de pasta hun lichaam verlaat. Uit onderzoek weten we dat die pasta enorm rijk is aan stoffen die planten gebruiken om te groeien: de uitwerpselen hebben vijf keer zoveel stikstof, zeven keer zoveel fosfaat en elf keer zoveel kalium als de grond er om heen. Een wonder dat zo'n beestje dat voor elkaar krijgt. Eén worm kan wel 4,5 kilo 'wonderpasta' per jaar produceren. In ecologisch gezonde weilanden zitten zo'n 2 tot 3 miljoen regenwormen per hectare, ze wegen samen meer dan 1000 kilo. Dat is vaak meer gewicht dan de koeien en ander vee dat de boer heeft rondlopen. Of er in de weilanden die ik gefilmd heb net zo veel wormen zitten als in bovengenoemd voorbeeld weet ik niet. Ik weet wel dat de boeren er de weidevogels een warm hart toedragen en aan agrarisch natuurbeheer doen. En de wulpen streken er in grote groepen neer om voedsel te zoeken, dus er zal vast wel iets te vinden zijn. Bekijk ze in het filmpje van deze week. E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje te zien).
Wulp op een postzegel van Wit-Rusland, bron wikimedia
In de winter kunnen er wel 100.000 wulpen in de Waddenzee verblijven. Een klein aantal daarvan zagen we tijdens ons verblijf op Texel, begin januari. Hoewel het aantal broedende wulpen in Nederland afneemt (momenteel rond de 2000 broedparen), is de trend onder de overwinteraars gunstiger. Tot wel 200.000 wulpen zijn in de winter te vinden in de kustgebieden. De in Nederland broedende wulpen maken hun nesten in Noord-Brabant en het oosten van het land. In het najaar trekken ze weg, naar Engeland en Zuid-Europa. Vanuit Rusland komen dan de overwinteraars onze kant op. De wulp is onze grootste steltloper. De mannetjes zijn kleiner (50 cm) dan de vrouwtjes (60 cm), die tot een kilo kunnen wegen. De spanwijdte van de vleugels is iets meer dan een meter. Het meest opvallend aan de wulp is de lange, naar beneden gebogen snavel. "Bij de wulp wijst de snavel naar zijn gulp" is een ezelsbruggetje om de wulp van de grutto (met een rechte snavel) te onderscheiden.
Postzegel uit Azerbeidjan bron wikimedia
Bij de vrouwtjes kan de snavel wel meer dan 16 cm lang zijn, bij mannetjes haalt-ie net geen 14 cm. Bij de geboorte is de snavel 2 cm lang; in minder dan twee maanden groeit die naar bijna 10 cm. De snavel is belangrijk bij het zoeken naar voedsel. Wulpen eten voornamelijk klein spul. In het binnenland consumeren ze insecten, spinnen, regenwormen, slakjes, kleine visjes en kikkers, soms staat er een muis of jong vogeltje op het menu. Langs het strand worden krabbetjes, wadpieren, schelpdieren en garnalen verschalkt. Ze eten zo'n 300-400 gram van deze kleine prooien per dag, dus dat is flink werken geblazen.
Postzegel uit Kazachstan, bron wikimedia
Hoewel wulpen wel 9 cm diep kunnen boren met hun snavel, vinden ze in de zomer het meeste voedsel in de bovenste 3 cm van de bodem. In de winter daalt de biomassa van dieren op het wad, ze sterven af en garnalen en krabben trekken naar open zee om de kou te vermijden. Prooien zoals wadpieren en schelpdieren verschuilen zich dieper in het zand. Vrouwtjes hebben dan merkbaar voordeel van hun langere snavel bij hun grondboringen. De wulpen met wat kortere snavels zoeken om die reden 's winters vaak hun heil in het grasland.
Wulpen worden vaak verward met regenwulpen. Die laatste soort is kleiner, met een duidelijk kortere snavel. Waar de wulpen een egalere bruine kop hebben, laten de regenwulpen een donkere kruin en oogstreep zien. Hoewel de wulp een mooi getekend verenkleed heeft, vind ik de zang het allermooiste aan deze vogel. Helaas is de balts en het bijbehorende geluid steeds minder te horen hier in de polders in het westen. Maar de trillende, vrolijke zang van een wulp maakt mijn lentedag helemaal goed, als ik een keer het geluk heb om het te horen. Beluister het geluid op de site van de Vogelbescherming, kijk onder geluid bij 'balts'.
In het filmpje van deze week zie je overwinterende wulpen op Texel (e-mailabonnees klik hier).
