Rammeltijd voor de hazen

Afgelopen weekend bekeek ik het weerbericht en zag al snel dat ik zaterdag op pad moest gaan om te filmen. Voor zondag stond weer eens regen gemeld, alsof er niet genoeg gevallen was de afgelopen maanden. Op zaterdagochtend stond er een straffe wind en wolken hingen dreigend boven de polder. Maar de zon scheen tussen de wolken door en ik besloot nogmaals naar de Wijde Aa te gaan om te zien of er inmiddels een blauwborst gearriveerd was. Dat bleek niet het geval. Ik verwonderde me er wel over dat in een paar dagen tijd veel bloemen in bloei waren gekomen. Ik kon in mijn stoepplantjesalbum weer een paar soorten bijschrijven, daarover binnenkort een update. 

Het onderwerp dat me het langst bezig heeft gehouden die dag was een groep hazen, heel toepasselijk in de aanloop naar Pasen :). De paartijd wordt bij hazen rammeltijd genoemd en begint in december/januari en kent een piek tussen februari en april. Meestal eindigt de rammeltijd in juli of september, maar tot in de winter komen paringen voor. Op mijn struintochten zie ik vaak een enkele haas (zoals in het filmpje in mijn blog van vorige week), maar deze keer zaten er acht bij elkaar. De rammen komen in de rammeltijd op de moerhazen af en verzamelen zich in kleine groepjes. Ze ruiken onder de staart van de moer de geurstoffen uit klieren om te bepalen of ze bronstig ofwel ontvankelijk is. Een moerhaas heeft gedurende de rammeltijd een cyclus van zes weken, waarin ze slechts op één dag enkele uren ontvankelijk is. De rammen moeten dus veel geduld hebben en in de buurt van het vrouwtje blijven om kans te maken op een paring. Ik ook trouwens, want de meerderheid van de tijd zaten de hazen te soezen of wat te knabbelen van de plantjes en het gras. Gelukkig stond ik een beetje beschut van de wind tussen twee heggen, uitkijkend over de polder beneden mij. Zoals het ik waarnam leek er een moertje te zijn en zeven mannetjes. Dat is nog niet het maximum, want groepen tot veertien rammen kunnen worden gezien rond een moerhaas. 

Concurrenten wegjagen tijdens de rammeltijd

De dominante ram gaat af en toe naar het vrouwtje toe en besnuffelt haar neus. Dit gedrag, waarbij geurstoffen worden uitgewisseld, bevordert de ovulatie. Hierna richt het mannetje zich op de achterpoten en slaat met zijn voorpoten in de lucht. Als het vrouwtje ontvankelijk is, zal zij het gedrag imiteren, zonder het mannetje aan te raken. Ze zal het mannetje echter nog steeds van zich afslaan als hij haar van achteren benadert. Bij inmenging van een ander mannetje in het ritueel zal er commotie ontstaan tussen de aanwezige mannetjes, waarbij er achtervolgingen of boksgevechten uitbreken. 

Ik zag dat één haas in de groep zich het meest met het vrouwtje bezig hield en het hier boven beschreven gedrag vertoonde. Maar vandaag was niet de dag. Het luchtboksen werd niet beantwoord en het moertje draaide zich weg als het mannetje haar wilde benaderen. Een paring filmen zat er deze keer niet in. Maar ik had toch weer een mooi schouwspel meegemaakt.

Beleef het mee in het filmpje door hier te klikken. Fijne paasdagen!

Over hazen en paashazen

Haas of paashaas?

Het filmpje van deze week heb ik speciaal bewaard voor Pasen. Er zijn niet alleen lammetjes en bloesems in te zien, maar ook rammelende hazen. Dit prachtige dier, met zijn grote waakzame ogen, in combinatie met  paaseieren blijft toch een vreemd verhaal. Ik vroeg mij af hoe die mythe was ontstaan. De wetenschappelijke site Scientas was hier al eens ingedoken en komt tot de conclusie dat de wetenschappers nog geen sluitend bewijs hebben gevonden voor de vele verhalen die over de paashaas de ronde doen. Ik zal er een paar voor je beschrijven. Aangezien de wetenschappers het ook niet weten, mag je geloven in het verhaal dat jou het meeste aanspreekt :). Onderzoeker Kevin Shortsleeve geeft aan dat de paashaas van oorsprong een Teutoonse uitvinding is. In deze Germaanse (Duitse) stam deden verhalen de ronde over de godin Ostara, die een gewond vogeltje had veranderd in een haas. De haas zou voortaan één keer per jaar terugkomen om gekleurde eieren te leggen. Het Duitse woord voor Pasen: Ostern is van deze godin afgeleid. In 1680 verscheen een verhaal op schrift waarin een haas eieren legt en ze in de tuin verstopt. Op basis hiervan ontstonden nieuwe tradities: kinderen legden mutsen in de tuin, die op paasochtend werden gevuld met eieren. Duitsers die naar Amerika emigreerden namen de traditie mee naar hun nieuwe land. Er kwamen chocolade-eieren en paashazen van chocola en suikerwerk.
Een andere versie gaat uit van de monnik Bede die beschrijft dat de Latijnse benaming voor de maand april Eostermonath is. Die is vernoemd naar de godin Eoster, ter ere waarvan in die maand feesten werden georganiseerd. Dan zijn er nog verklaringen die niet met goden samenhangen, maar met het ei als symbool van de wedergeboorte. De Perzen serveren op nieuwjaar geverfde eieren en in China geeft men gekleurde eieren als een kind is geboren (dat laatste heb ik zelf vastgesteld toen ik op reis was in China en er midden in het jaar 'paaseieren' op de markt zag. De gids legde me de toepassing uit). Hoe de paashaas bij die versie van 'ei als symbool van wedergeboorte' is gekomen, is onduidelijk. Misschien dat alle verhalen zijn gemixt tot een van de meest wonderlijke tradities in de lente. Ik zou zeggen, neem morgen een lekker eitje, als dan niet door de paashaas gebracht. Bekijk het filmpje via deze link.

Rammeltijd

De rammeltijd van de hazen is begonnen. In deze maanden ligt het toppunt van het voortplantingsseizoen, dat zowat het hele jaar duurt. Van februari tot mei is er van de voortplanting het meeste te zien, omdat het zich dan meer ‘in het openbaar’ afspeelt. Hazen leven in open terrein en meestal houden ze zich gedeisd om onzichtbaar te blijven voor vijanden. Ze soezen in de zon, weggedrukt in het gras en ook tijdens het eten zitten ze zo stil mogelijk. Meestal leven ze solitair (alleen) en ook de jongen worden het grootste deel van de dag alleen gelaten.

Nu verzamelen de hazen zich in groepen van enkele tientallen. Het schijnt dat er wel groepen van 70 dieren worden gezien. De hazen rennen door de weilanden, het gebied moet overzichtelijk zijn en niet te nat zodat er veel en hard gelopen kan worden. De mannetjes worden rammelaars genoemd en zij drijven de vrouwtjes (moeren) op. Bijhazen (jonge mannetjes) proberen ook een plaatsje te krijgen in het geheel en rennen vrolijk mee. Gevormde paartjes zonderen zich af voor de paring.

Maar voor het zover is moet de haas als solitair wezen even wennen aan al die groepsdrukte. Een rammelaar probeert de moer langzaam te benaderen; een proces van dichterbij komen en afweren dat wel een uur kan duren. Als het voor de moer te snel gaat dan moet er even ‘gebokst’ worden. De moer neemt zittend een dreighouding aan, legt de oren naar achteren en bokst met de voorpoten.

Ook de mannetjes onderling kunnen vechten: de oren worden dan juist naar voren gericht. Vorig jaar maakte ik dit filmpje ‘kickboksen in de polder’, met rammelende hazen in de hoofdrol.