Schorpioenvlieg

Schorpioenvlieg
Posts tonen met het label Gouwebos. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Gouwebos. Alle posts tonen

woensdag 4 november 2026

De lindenspitskop rukt op, en hij komt niet alleen!

Lindenlaantje Gouwebos (Boskoop)

De goudgele lindenblaadjes dwarrelden om me heen toen ik op een zonnige middag in de berm van het Lindenlaantje (Gouwebos) naar paddenstoelen speurde. Er waren er -zoals iedere herfst- heel wat, maar daarover meer in een volgende paddenstoelenparade. Ik werd aangesproken door een natuurliefhebber die met zijn camera op pad was. We wisselende wat waarnemingen uit. Teunis vertelde dat op enkele lindenbomen duizenden insecten zaten, ze leken wel wat op kleine vuurwantsen. Vuurwantsen zijn dol op lindes, zoals ik al eens in een eerder blogje schreef. Ik had die vuurwantsen ook op diverse lindes in het laantje gezien, lekker op een kluitje bij elkaar. Deze insecten zijn echte opruimers. Ze voeden zich voornamelijk met afgevallen lindeblaadjes, zaden en soms dode insecten. De lindeboom is dan ook hun favoriete 'snackbar'.

Vuurwantsen op een lindeboom

Maar de foto's die Teunis op zijn camera aan me liet zien, waren van een andere orde. Hier krioelden letterlijk duizenden insecten op een boom. Ik ging meteen op zoek naar de bomen waar deze beestjes te vinden waren. Ondanks dat ze met velen zijn, kijk je er makkelijk overheen, want ze zijn per individu niet meer dan 5 mm groot. Het bleken lindenspitskoppen te zijn, een wants die oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt. Door plantentransport en zachtere winters in ons land heeft deze wants zich hier succesvol gevestigd. Bij dat plantentransport kan ik me iets voorstellen in een kwekersdorp als Boskoop. De eerste waarneming van de - tot op heden zeldzame - lindenspitskop was echter in Noord-Brabant, in 2008. Afijn, je bent nu vast benieuwd hoe het beestje eruit ziet:

Nimfen en imago's van lindenspitskop

De beestjes met het zilveren achterlijf zijn de volwassen wantsen (imago's). Hun kop en hals zijn zwart. De vleugels zijn gedeeltelijk rood en deels doorzichtig, dat is het zilverige deel dat je ziet. Wantsen komen als kleine wantsjes uit het ei, dat worden nimfen genoemd. Ze vervellen een aantal keren om uiteindelijk het imago te worden. Ze kennen dus geen metamorfose en popstadium zoals de rups die in een vlinder verandert. De nimfen zijn de beestjes met het volledig rode achterlijf. Teunis heeft overigens op zijn website birdgallery.nl mooie macrofoto's geplaatst van de lindenspitskop. Bekijk ze via deze link (en vergeet niet om ook een kijkje te nemen bij zijn andere foto's). 

Lindenspitskop

De lindenspitskop voedt zich met plantensappen die hij met zijn steeksnuit uit de plant zuigt, de plant heeft daar geen noemenswaardige schade van. Hij leeft uitsluitend op soorten uit de kaasjeskruidfamilie en wordt om die reden ook wel de malvawants genoemd, naar de Latijnse naam van die familie. Behalve verschillende soorten kaasjeskruid behoren ook heemst en de linden tot deze familie. 

Lindenspitskoppen (wie gaat ze tellen?) op een lindeboom

In de zomer leeft en voedt de wants zich voornamelijk in de boomkronen van de linde. Dan ontsnappen de lindenspitskoppen aan onze aandacht. Maar.... in september/oktober dalen de volwassen wantsen en nimfen uit de boomkronen af naar de stam. Hier vormen ze kolonies tot wel 100.000 wantsen op één enkele boomstam. Ze kiezen daarbij de zuidkant van een zonbeschenen boom. Dat is de reden dat je deze wantsen in het Lindenlaantje vooral vindt in de buurt van het parkeerplaatsje. Hier heeft de winterzon vrij spel, de andere linden staan meer in de schaduw van de bomen aan de andere kant van het pad. 

Vuurwants te midden van lindenspitskoppen

In tegenstelling tot veel andere insecten kruipen ze niet onder de schors, maar blijven ze in dichte groepen bovenop de bast zitten om te overwinteren. De groep biedt bescherming tegen de kou, maar als de temperatuur zakt tot onder de -10 graden Celsius, dan krijgen ze het moeilijk en sterven veel lindenspitskoppen. 
In april/mei valt de winterkolonie weer uiteen. De wantsen zoeken een partner en leggen eitjes in de boombast. De nimfen verhuizen naar de boomkroon en zo is de cirkel rond. 
Je hebt dus nog de hele winter om op zoek te gaan naar de lindenspitskop!

woensdag 8 oktober 2025

Op paddenstoelenjacht

Ik ben er in de afgelopen weken regelmatig op uit getrokken om paddenstoelen te zoeken. Maar door het aanhoudend droge weer was er weinig te zien op dat gebied. Nu de herfstbuien over Nederland getrokken zijn, maakten we meer kans om wat paddenstoelen te vinden. Het Gouwebos is daarvoor een hotspot in onze buurt. Vorig jaar troffen we daar letterlijk duizenden vruchtlichamen van de honingzwam aan. Nu liepen we over hetzelfde paadje en er was geen honingzwam te bekennen. We hadden echter het vermoeden dat deze zwam ondergronds nog steeds alom aanwezig was. Gelukkig was er allerlei ander moois te zien. 

Het gewoon ijsvingertje is in Nederland en België een algemene verschijning. Maar hoe komt het dat ik het nooit eerder heb ontdekt?? Om te beginnen misschien door het formaat. De 'vingertjes' zijn maar 1 millimeter hoog en staan in groepjes, een soort kransjes van 1 centimeter doorsnede.

Gewoon ijsvingertje

IJsvingertjes zijn geen paddenstoelen maar slijmzwammen, net als de heksenboter waar ik eerder over schreef. Als je er met een loepje naar kijkt dan zie waarom ze ijsvingertjes heten: ze hebben een grijswitte kleur en zijn waterig doorschijnend, maar smelten niet :). Niet alleen in onze streken zijn ze algemeen, je vind ze van de noordpool tot in de tropen!

Gewoon ijsvingertje close up
Foto: Alan Rockefeller - https://www.inaturalist.org/photos/342355226,
CC BY 4.0, Wikimedia

Op naar de gewone paddenstoelen. Op verschillende plaatsen roken we de penetrante aasgeur van de grote stinkzwam. Het lukte maar op één plek om ook de paddenstoel zelf te vinden dankzij mijn man als superspeurder. 

Grote stinkzwam

De stinkzwam kruipt letterlijk uit een ei. Hoewel de paddenstoel zich daaruit bevrijdt met een eitand is het geen ei dat door een kip is gelegd maar een 3-6 centimeter grote knol. In enkele uren groeit een 10–20 cm lange poreuze en holle steel. Op de hoed van de paddenstoel zit een groene slijmerige sporenlaag die flink ruikt. De stank trekt vliegen en kevers aan die voor de verspreiding van de sporen zorgen. Die hadden hun werk al gedaan bij het exemplaar dat wij vonden. De hoed was inmiddels lichtgeel en heeft een patroon dat wel wat op morieljes lijkt.

De elegante grauwgroene hertenzwam stond balancerend op een takje. De paddenstoel leeft van dood hout en helpt zo de afvalberg in bossen te verkleinen.

Grauwgroene hertenzwam

De zwam bevat de stof psilocybine. Als je dat eet dan kunnen er bewustzijnsstoornisen en roesachtige verschijnselen optreden. Die effecten houden zo'n 3 tot 8 uur aan. Voor mensen die de stof binnen hebben gekregen lijkt dit veel langer te duren, omdat de drug ook het tijdsbesef kan veranderen. Psilocybine staat op de lijst van verboden middelen, maar paddenstoelen kunnen daarvoor niet gevangen genomen worden :). 

Het paddenstoelenbulletin wordt vervolgd in een volgend blog.