Vijf vogelgeluiden die je in februari al kunt horen

Zonnige koude dagen en druilerige milde dagen wisselen elkaar af. Persoonlijk heb ik liever zon en vorst dan zo'n grijze dag met temperaturen boven nul, want de winter lijkt op zulke dagen extra lang te duren. In de middag zie ik al weer een streepje zon in onze tuin op het noorden. Dat is een teken dat de dagen merkbaar lengen en dat de lente in het verschiet ligt. Nu is ook de tijd om je oren te spitsen want een vijftal vogels kun je in deze tijd van het jaar al horen zingen. Ik heb de uitleg deze keer geïllustreerd met de prachtige tekeningen van Jos Zwarts, die je kunt bekijken en downloaden op Wikimedia. 

Zanglijster
Tekening Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Een van de vroegste zangers in het jaar is de zanglijster. Vlak na oud en nieuw is-ie al vaak te horen. Dit jaar werd de eerste waarneming gerapporteerd op 15 januari. Ooit meenden we een nieuwe vogelsoort te hebben ontdekt voor onze lijst, want we herkenden de zang niet. Toen we de opname aan een vogelexpert lieten horen merkte hij droogjes op: "dat is een zanglijster die nog niet helemaal bij stem is". Ook vogels moeten dus blijkbaar hun keel smeren om in het voorjaar goed voor de dag te komen. Je hoort de vogel zingen in onderstaand filmpje, je hoort de zanglijster vanaf 4 minuut 19.

Eerdere blogs over de zanglijster vind je via deze link. 

 

Een andere vogel die er altijd vroeg bij is, is de heggenmus (geen familie van die tjilpers in je tuin).

Heggenmus
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Ik kon geen informatie vinden over de eerste waarneming van zijn zang in dit jaar, maar ik heb 'm zelf al gehoord en ook op onze voedertafel gezien. 

Zijn heldere zang, een riedeltje dat hij steeds herhaalt, hoor je in onderstaand filmpje vanaf 11 seconden.

Meer informatie over de heggenmus lees je in deze blogs.

Twee mezen die je vooral op zonnige, voorjaarsachtige dagen kunt horen, zijn de koolmees en de pimpelmees. 

Koolmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

De koolmees met zijn zwarte petje en dito 'stropdas' (bij vrouwtjes is die streep smaller) zingt zijn pompende liedje meteen aan het begin van dit filmpje.

Als je nu een nestkastje ophangt kun je misschien in de lente getuige zijn van koolmeesjes die druk bezig zijn met broeden en het voeren van hun nageslacht. Wij hebben dat menigmaal mogen aanschouwen en één keer is het (met veel geduld!) gelukt om dat ook te filmen. Dat kun je mee beleven in het filmpje bij dit blogje. 

De pimpelmees is kleiner dan de koolmees en heeft een verenpak met prachtige azuurblauwe kleurtjes. 

Pimpelmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

Het ijle belletje van dit vogeltje klinkt helder tussen de kale bomen, zoals je in bijgaand filmpje hoort vanaf 1 minuut 46.

De blauwe veertjes van de pimpelmezen reflecteren UV-licht, dat de vogels kunnen zien (maar mensen niet). Hierdoor ervaart de partner het petje als nog stralender blauw. Meer over de verleidingskunsten en pimpelvrouwtjes die het niet zo nauw nemen met de echtelijke trouw lees je in dit blog.  

Tenslotte is februari de maand waarin je geroffel kunt horen. Grote bonte spechten zitten elkaar achterna en op boomtakken en -stammen wordt flink geroffeld om de verleidingskunsten kracht bij te zetten.

Grote bonte specht
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

In februari is dat op veel plaatsen te horen, maar sommige spechten zijn er vroeg bij. De eerste roffel werd dit jaar al op 8 januari gemeld. Bekijk en beluister de roffelende specht in het filmpje bij 4 minuut 40.

Meer blogs over de grote bonte specht vind je hier.

Hoor jij één van deze vogels de komende dagen? Ik vind het leuk als je dit laat weten onder dit blog; welke vogel heb je gehoord en waar?

Vogelgeluiden herkennen

De zang van een roodborst wordt
vergeleken met een watervalletje

Inmiddels zingen veel vogels al hun lenteliedje en in de maand mei zal dat vogelconcert alleen maar toenemen. Vogelgeluiden herkennen is niet het makkelijkste klusje. Nu is het nog enigszins te doen omdat sommige vogels zich laten zien in de grotendeels kale bomen, waardoor je kunt 'spieken'. Maar als de bladeren straks volledig uitgekomen zijn, zitten de vogels veilig verborgen in het groen en moeten we afgaan op hun zang. Tijdens een van mijn ochtendwandelingen in het park lukte het om aardig wat kleine vogels voor de lens te krijgen, en ook de geluiden op te nemen. Dus met het (wat langere) filmpje van deze week kun je flink oefenen op het herkennen van de vogelzang. Ik bespreek de geluiden op volgorde van opkomst in de film. Soms is de vogel erbij in beeld, andere keren hoor je alleen het geluid.
Bij 0:00 seconden start de film met het 'pompende' liedje van de koolmees. Deze vogel maakt in totaal zeventig (!) verschillende geluiden, maar dit is het meest kenmerkende in de broedtijd.
Op 0:17 seconden zie je de putter in beeld, hij is te druk met eten om te zingen. Putters leven het grootste deel van het jaar in groepjes en als ze vliegen maken ze een 'kwebbelend' geluid.
Om 1:01 komt de etende spreeuw in beeld en vanaf 1:10 hoor je op de achtergrond het gekwetter van zijn soortgenoten in de buurt.
De houtduiven (vanaf 1 minuut en 30 seconden) verzamelen in alle stilte zaden, ze pikken onder andere eikels leeg.
Vanaf 1:58 hoor je het kabbelende geluid van de roodborst en snel daarna zie je hem zingen in een struik. Dit geluid kun je niet alleen in het voorjaar horen, zoals bij de meeste vogels. Roodborstjes zingen ook in de herfst en winter om hun territorium af te bakenen. Opvallend is daarbij dat zowel het mannetje als het vrouwtje roodborst zingen. Bij andere vogelsoorten zingt alleen het mannetje. Vogelaars omschrijven de zang van de roodborst wel als een 'watervalletje'. In dit geval hoor je, als je goed luistert, dat deze roodborst antwoordt op het gezang van een concurrent in de verte.
Op 2:33 is de heggenmus zichtbaar tussen de takken. Dit grijze vogeltje is geen familie van de huismus of de ringmus, heggenmussen vormen een aparte soort. Hij zingt telkens hetzelfde riedeltje, dat vogelaars omschrijven als een 'piepend wieltje'.
Bij 2:53 is een kraai bezig om een tak af te breken voor zijn nest. Een collega maakt het typische krakra-kraaiengeluid.

Een winterkoning heeft een krachtige zang
en wordt daarom een blaasbalgje genoemd

Terwijl je de houtduif ziet zonnebaden bij 3:14 hoor je de krachtige zang van de winterkoning. Aan het eind van de film krijg je dat nog eens goed te zien.
Bij de vallende bloesemblaadjes (3:38) hoor je opnieuw de zang van de koolmees (herkende je 'm al?) en meteen daarna het 'tjiftjaf' van de gelijknamige vogel die zijn scherpe zang de hele dag door blijft herhalen.
Bij 4:53 klinken de schrille kreten van de halsbandparkieten, die nectar van de bloesemblaadjes eten. En op 5:06 kweelt de tjiftjaf weer zijn lied, gevolgd door de koolmees.
Bij 5:22 begeleidt het geluid van de tjiftjaf en de winterkoning een gaai die een eikel opgraaft die hij als wintervoorraad verstopt had. Om 5:45 hoor je de kenmerkende schreeuw van de gaai. Gaaien maken allerlei opvallende geluiden tijdens de balts; daar kom ik in een latere blog nog eens op terug.
De finale van deze film (vanaf 6:20) is voor een klein vogeltje met een enorm volume: de winterkoning. Om die reden noemen vogelaars hem wel het blaasbalgje. Kijk hoe hij zijn tongetje uit zijn bekje kweelt door hier te klikken om de film te zien. Succes met het oefenen van de herkenning van de vogelzang!

Kramsvogel op strooptocht

Kramsvogels leven in groepen
Foto: Jerzystrzelecki

Een paar sneeuwdagen zorgden de afgelopen twee weken voor wat lichte toetsen in het grauwe winterweer. De tuin was voller met vogels dan anders, ze maakten gretig gebruik van de feeders en toonden voor het eerst interesse in de sierappeltjes die met honderden in het boompje bungelden. Het valt me op dat de appeltjes altijd blijven hangen tot de vorst er over heen is geweest. Dan worden ze blijkbaar smakelijker, of zachter (of allebei). Naast de gebruikelijke mussen, merels en vinken, dook ook een heggenmus op. Twee dagen eerder had ik zijn zang al gehoord, een teken dat de lente er aan komt, al kan dan nog even duren. Deze keer hadden we een bijzondere gast: een kramsvogel deed zich te goed aan de sierappeltjes. Waar vier merels elkaars aanwezigheid duldden (dat is lang niet altijd het geval), was de kramsvogel gedecideerd in zijn gedrag: dit was zijn/haar plek en de merels moesten hun heil maar elders zoeken. De merels deden dat, een teken dat de kramsvogel toch hoger in de hiërarchie staat, hoewel beide lijstersoorten ongeveer even groot zijn.

Sierappeltjes

Voor mij was het een mooie gelegenheid om de kramsvogel eens van dichtbij te bekijken en te filmen, want meestal zijn deze vogels schuw en snel verstoord. In Salland filmde ik ze al eens op afstand, maar toen ik dichterbij kwam waren de vogels gevlogen. In het Sallandse filmpje zie je dat ze met een groep zijn, dat is typerend voor kramsvogels in vergelijking met andere lijsters zoals merels en zanglijsters. Vorig jaar februari zag een waarnemer in Drenthe een groep van maar liefst 20.000 vogels! 's Zomers eten kramsvogels vooral dierlijk voedsel zoals slakken, wormen, insecten en spinnen. In de herfst en winter staan lijsterbessen en vruchten van meidoorn, vuurdoorn, hulst en hondsroos op het menu. Als die op zijn eten ze in de late winter ook wel appels, koolrapen, graan en zaden. In zeer barre tijden zoeken ze zelfs weekdieren langs de kust of in moerassen.

Kramsvogel in onze tuin

Limburgse appels: niet voor de Russen maar voor de kramsvogels
Een mooi verhaal over appeletende kramsvogels las ik op de site van Sovon vogelonderzoek. In januari 2015 kwamen meer dan 10.000 kramsvogels af op de appels in Zuid-Limburg die vanwege de Russische boycot niet geoogst waren. De Russen boycotten destijds Nederlands fruit als reactie op westerse boycotmaatregelen richting Rusland wegens spanningen in de Oekraïne. Veel fruittelers in plaatsen als Valkenburg, Sibbe, Eys en Margraten konden hun appels niet meer verkopen en lieten ze in de boomgaard achter. Die gift werd in dank aanvaard door de kramsvogels, die overigens waarschijnlijk vanuit Rusland naar ons land waren gekomen om te overwinteren. Dus misschien aten Russische vogels de appels die voor Russische consumenten bedoeld waren.
In mijn tuin zaten geen 10.000 kramsvogels, ik moest het doen met één exemplaar. Een geringde vogel, maar helaas kon ik de ringgegevens niet aflezen. Ik zal dus nooit weten of dit (ook) een Russische toerist was. In ieder geval is de sierappelboom inmiddels volledig kaal gegeten, dus voorlopig geen gasten meer voor de appeltjes.....
E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje van deze week te bekijken.

Overspelige heggenmussen

Foto: Frank Vassen, wikimedia

Al in de winter kun je de zang van de heggenmus horen, vaak het eerste moment dat het vogeltje überhaupt opvalt in je tuin. Heggenmussen zijn geen familie van de huis- of ringmus, maar het kleurenpalet van hun veertjes is niet veel anders: grijs met zachtbruin. Het verenpatroon is wel anders, met zwak gestreepte zijkanten en een bruinzwart gestreepte bovenkant. Waar mussen dikke snavels hebben om zaad mee te eten, verraadt het spitse dunne snaveltje van de heggenmus dat we hier te maken hebben met een insecteneter. De afgelopen week zong de heggenmus in mijn tuin volop. Regelmatig zag ik er twee, dus ergens zullen ze binnenkort wel een nestje maken. Grote kans dat het dan niet bij twee heggenmusjes blijft, want vaak mondt zo'n nest uit in een trio. Een paartje laat namelijk vaak een tweede mannetje toe in het territorium. Het dominante mannetje zit daar eigenlijk niet op te wachten, maar het vrouwtje bepaalt dat zo'n tweede (minder dominante) man wel handig is. Hoewel het dominante mannetje dat probeert te verhinderen, paart ze met allebei. Dat paren gebeurt een groot aantal keren, 1-2 keer per uur, gedurende een dag of 10. Voor de paring pikt het mannetje het vrouwtje in de cloaca (het geslachtsorgaan waar ook de eieren en de uitwerpselen uit komen). Dat zorgt er voor dat er eventueel zaad van een voorganger uit haar cloaca komt en dat de kans groter is dat juist hij de vader wordt van het nageslacht. Arend Vermazeren is er in geslaagd dat moment op foto vast te leggen.


Foto: Arend Vermazeren, wikimedia

Maar wat is nu het nut van het tolereren van zo'n tweede mannetje? Allereerst proberen de heggenmussen daarmee te voorkomen dat het tweede mannetje het legsel gaat vernielen om zo zelf met het vrouwtje te kunnen paren. En daarnaast helpt het tweede mannetje een snaveltje bij het verzorgen van de kleintjes die uit het ei kruipen. Overigens kan het dus ook zo zijn dat die twee mannetjes elders nog een liefje hebben, waarbij ze ook voor een deel van de broedzorg opdraaien. Wie dan precies de vader is van welk kleintje, blijft een raadsel.


In mijn filmpje hoor je de heggenmus uitbundig zingen, het klinkt als een 'piepend wieltje'. Verder hoor je de luide trillers van het winterkoninkje, het pompende liedje van de koolmees en het gekwetter van de spreeuw.
E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje te bekijken.

Er hangt iets in de lucht....

De maanden december en januari zijn donker en stil in de natuur. Begin februari verandert er iets. De dagen zijn al merkbaar langer. Er zijn subtiele signalen dat de hormonen weer beginnen te stromen. Als ik wakker word, al is het nog donker, hoor ik de wat schorre zang van de zanglijster door het open raam. Een paar dagen later hoor ik het 'piepende wieltje', zoals de zang van de heggenmus wel wordt genoemd. Ik zie nu ineens twéé heggenmussen in mijn tuin, die elkaar achterna zitten. Een mannetjeshuismus fladdert met zijn vleugels en probeert luid tjilpend een vrouwtje te verleiden. En op sommige dagen tinkelt het zilveren belletje van de pimpelmees. Op een zonnige middag trek ik er op uit. Het heeft vannacht flink gevroren. De wilde eenden zie ik in paren en niet meer in groepjes. De mannetjes zijn in prachtkleed, hun groene kop is fel van kleur en helder glanzend. De krakeenden baltsen nog en verschillende mannetjes verzamelen zich rond een vrouwtje in de hoop haar gunst te winnen.

Hazelaarkatjes zijn er altijd wel vroeg bij, deze winter bloeiden de eerste al voor de kerst. Nu bungelen ze als een gouden belofte in de wind. Het is even zoeken naar de piepkleine roze vrouwelijke bloempjes, maar die zijn zeker ook het bekijken waard. Ik hoor de eerste spechtenroffel. Maar natuurlijk verstopt die grote bonte specht zich weer aan de andere kant van de boom zodat ik hem niet kan zien. Ergens verderop klinkt een tweede roffel. Ja, ondanks de lage temperatuur hangt er echt voorjaar in de lucht.

Het winterlicht is prachtig en laat de eerste blaadjes van de vlier opgloeien tussen het grijze hout. Als een van de weinige soorten (misschien wel de enige) heeft deze struik geen beschermend hoesje om zijn knoppen. De hele winter steken de kleine blaadjes een beetje uit. Als het erg koud wordt, maakt de struik extra suikers aan in de blaadjes, als een soort antivries. Het groen kleurt dan paars door de anthocyanen in het blad. Even verderop grazen Galloway koeien. Ze hebben gezelschap van eksters en wel drie of vier blauwe reigers. Geduldig wachten de reigers op regenwormen die naar boven komen door het gestamp van de koeien. En misschien schrikt er ook een muis op door al dat gegraas. Dat vinden reigers ook een lekker hapje. Er zullen best nog winterse dagen komen, maar de lente ligt echt in het verschiet.


E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje te bekijken.

Lentegeluiden

Eindelijk! Het insectenseizoen is weer begonnen. Gisteren hoorde ik de eerste hommel in de tuin. Hij zoemde rond de smeerwortel en het longkruid, twee planten die nu al nectar leveren. Ik heb geprobeerd het geluid op te nemen, als je goed luistert kun je het in het filmpje horen. De foto van de hommel heb ik vorig jaar genomen, toen hij nectar 'stal' uit de akelei. Met hun korte tong kunnen hommels niet bij de nectar in het puntje, maar dat lossen ze op door in te breken. Met hun kaken bijten ze een gaatje in de top. Datzelfde doen ze trouwens ook bij smeerwortelbloemetjes.

De heggenmus zingt de laatste dagen volop, tussen het koeren van de tortels door, hoor je de korte riedeltjes die doen denken aan een piepend wieltje. De koolmees zingt zijn pompende en, in mijn oren, eentonige liedje om een vrouwtje te veroveren. Ik hoop dat ze onze nestkast weer uitkiezen voor een nestje. Vorig jaar zijn er vijf kleintjes uitgevlogen terwijl ik lekker lui in mijn tuinstoel zat. Ze bleven nog een tijdje in moeders kielzog rondfladderen. Ook de vinkenslag heb ik al weer gehoord. Vinken leven, in tegenstelling tot hun soortgenoten de putters en groenlingen, niet in groepjes maar solitair. Met de vinkenslag bakenen ze een flink territorium af en 'slaan' wel een paar duizend keer op een dag.