Maak dit weekend een kwartiertje vrij om vlinders te tellen!

Vanuit mijn terras zag ik een boomblauwtje eitjes leggen op de kattenstaart. Dit mooie grijsblauwe vlindertjes kun je door vrijwel het hele land zien. Ze vliegen van midden maart-begin juni en half juni- begin oktober in twee of drie, elkaar overlappende generaties. De eitjes worden afgezet bij de bloemknoppen of de jonge vruchten. Hierdoor verschilt de keuze van de waardplant tussen de verschillende generaties: in het voorjaar worden de eitjes vooral afgezet op sporkehout en hulst. In de zomer met name op klimop, struikhei en grote kattenstaart. De buren hebben een hulstboom in de tuin, en wij hebben klimop en kattenstaart. Zo kan ik zowel de voorjaarsgeneratie als de zomervlinders in mijn tuin zien vliegen. 

Foto uit mijn boek The art of food

De eitjes zijn wit en erg klein, maar met de macrolens lukte het een aantal jaar geleden om ze scherp in beeld te krijgen. Ik kon gericht zoeken omdat ik de vlinder een ei had zien afzetten. 

Het eitje van een boomblauwtje

Ook nu weer zag ik het boomblauwtje druk in de weer. Op elke bloeistengel waarvan de bloemetjes al een beetje open waren, werd een eitje afgezet. De jonge rupsen maken een klein rond gaatje in de bloemknop of vrucht en voeden zich met de inhoud. Van enkele planten kan de rups in het laatste stadium ook de bladeren eten, zoals van sporkehout. Bepaalde mierensoorten treden op als beschermers van de rupsen. In dank daarvoor likken de mieren een zoete stof op die de rups uitscheidt. Kort voor de verpopping verlaat de rups de waardplant en loopt, soms nog twee dagen, over de bodem voordat hij zich inspint om zich te verpoppen. De pop bevindt zich meestal tussen de bladeren in de strooisellaag of in schorsspleten. De soort overwintert als pop. In april kun je deze vrolijke fladderaars al weer zien als echte lentebodes.

Dit alles herinnerde mij eraan dat dit weekend de tuinvlindertelling plaatsvindt. Het wordt prima vlinderweer, dus als je een kwartiertje over hebt, tel dan mee. Zo kan de vlinderstand goed gemonitord worden en kunnen er waar nodig maatregelen worden genomen om de leefomstandigheden van deze tere insecten te verbeteren. Kijk voor alle informatie op de site van de Vlinderstichting. 

Om je vast in de stemming te brengen, onderstaand nog een paar vlinderfoto's.

Icarusblauwtje

Icarusblauwtje (man)

Pimpernelblauwtje

Atalanta

Tel ze dit weekend! Namens de vlinders: hartelijk dank. 

Uitslag van de vlindertelling en koninklijk bezoek in de tuin

Citroenvlinder met aardhommel

De resultaten van de tuinvlindertelling 2025 zijn bekend. De nummers 1, 2 en 3 verschillen niet van vorig jaar; op de vierde plaats staat dit jaar echter niet het bont zandoogje maar de citroenvlinder. 

Top 10 tuinvlindertelling 2025
Bron: tuintelling.nl

Ook in mijn tuin was de citroenvlinder prominent aanwezig. Het is een mannetje, te zien aan de duidelijke geelgroene kleur. Vrouwtjes van deze soort zijn witter. Meestal fladderen ze een beetje door de tuin en zijn deze fotogenieke vlinders snel weer weg. Maar de dahlia's hadden een onvermoede aantrekkingskracht op het insect. Ik had ruim de tijd om de vlinder te filmen. Niet alleen de citroenvlinder deed zich tegoed aan deze bloem, ook hommels waren van de partij. Een dikke aardhommel ging het 'gevecht' aan met de citroenvlinder en deze liet zich twee keer verslaan, zoals je in onderstaand filmpje kunt zien. Maar zodra de kust vrij was nam de citroenvlinder zijn plek weer in om zich te laven aan de zoete nectar.

Waar veel vlinders maar een paar dagen of weken leven als imago, kan de citroenvlinder wel een jaar oud worden. De meeste tijd brengt deze sterke vlinder rustend en slapend door. Daar heeft-ie weinig energie voor nodig en de vleugels slijten er niet van. De vlinder verblijft in de winter op een verscholen plekje tussen het groen, bijvoorbeeld van klimop, hulst of braam (alle drie aanwezig in mijn tuin of die van de buren). Vanaf februari kun je ze op zonnige dagen al zien rondfladderen. Ze gaan op zoek naar een partner om te paren en eitjes te leggen en deze overwinteraars zijn nog actief tot in juni. De vlinders van de nieuwe generatie komen in de loop van juni te voorschijn. De 'verse' citroenvlinders doen het rustig aan. Ze gaan al gauw in zomerrust en komen af en toe te voorschijn om nectar te drinken, zoals de vlinder in mijn tuin. In het najaar zoeken ze een vaste plek voor hun winterslaap. Citroenvlinders kruipen heel diep weg in een struik en gaan daar met dichtgevouwen vleugels hangen, hun pootjes stevig om een takje heen. Ze zijn goed gecamoufleerd omdat ze met hun groengele kleur en de ‘vorm’ van een blad met het beperkte winterlicht helemaal wegvallen in de struik. De kans dat je er 's winters een opmerkt is klein. 

Citroenvlinders zijn voorbereid op kou, ijs en sneeuw en nemen allerlei voorzorgsmaatregelen om de winter te overleven. Ze proberen zo veel mogelijk vocht te verliezen en maken antivries aan (vergelijkbaar met het spul dat wij in onze auto's gebruiken). Eigenlijk hebben ze meer last van te warme winters, want dan komen ze uit hun winterslaap en worden actief terwijl er geen voedsel te vinden is. 

De vlindertelling was net voorbij toen ik maandagochtend vanuit mijn slaapkamerraam koninklijk bezoek zag arriveren. Op de vlinderstruik in de voortuin daalde een koninginnenpage neer. Wauw! Op zondag hadden we een fietstochtje gemaakt in het Bentwoud en zagen ontelbare bloemen van de wilde peen. Ik zei tegen mijn man dat we goed moesten speuren, want dat is de waardplant van deze prachtige vlinder. Waardplant wil zeggen dat de rupsen van deze plant eten en dat de vlinder haar eitjes dan ook op deze plant afzet. Het was die zondag tamelijk warm maar bewolkt. We zagen nauwelijks vlinders - waarschijnlijk omdat ze niet genoeg konden opwarmen - en al helemaal geen koninginnenpage.

De koninginnenpage rukt op

Maar op maandag fladderde de vlinder dus gewoon mijn tuin binnen. Een jaar of tien geleden werd de koninginnenpage alleen waargenomen in Zuidoost Nederland. Ik heb er twee keer een gezien in Zuid-Limburg, waarvan één keer in de tuin van mijn ouders. Vijf jaar geleden waren de vlinders al opgerukt tot aan de grote rivieren. En nu zag ik op waarneming.nl dat er ook boven de rivieren vaker koninginnenpages gezien worden. De kans dat je er een kunt spotten wordt dus steeds groter.

De koninginnenpage heeft twee generaties per jaar

De koninginnenpage heeft twee generaties per jaar. De eerste vliegt van eind april tot half juni en de tweede vanaf juli tot half september. Mijn tuinbezoeker was een kakelvers exemplaar van de tweede generatie. De eitjes worden afgezet op peen; één per plant en bij voorkeur op jonge planten die met hun 'kop boven het maaiveld uitsteken'. De rupsen zijn prachtig gekleurd: op de lichtgroene basis zitten zwarte bandjes met oranje stippen. De tweede generatie overwintert als pop. 

De koninginnenpage wordt vaak bij heuveltoppen gezien waar mannetjes en vrouwtjes elkaar ontmoeten; dit gedrag wordt 'hill-topping' genoemd. Dat een keer live zien staat nog op mijn verlanglijstje. Daarvoor zal ik wel weer eens naar het zuiden af moeten reizen, want er zijn hier weinig 'hills' :). 

Tuinvlindertelling 2016

Op 5,6 en 7 augustus vindt de jaarlijkse tuinvlindertelling plaats. Kijk voor meer informatie op deze site. Je kunt ook (via diezelfde site) een handige app dowloaden om vlinders in je tuin beter te herkennen. Hiervan laat ik je onderstaand een aantal screenshots zien.

 

Je kunt nu dus zien welke vlinder ik hieronder heb afgebeeld. Deze staat overigens bij meer kleuren afgebeeld in de app.