Met Hemelvaart zijn we gaan 'dauwtrappen' bij de Reeuwijkse Plassen. In de Reeuwijkse Hout parelden de waterdruppels op de alom tegenwoordige grassen en mist steeg op uit de sloten. Overal om ons heen klonk vogelzang. Toen we wat meer in het open moerasgebied kwamen, hoorden we vooral de rietvogels: rietzanger, kleine karekiet en in een boomtop kraste de grasmus zijn lied. Bij ons tripje naar de Wijde Aa lukte het niet om de kleine karekieten in beeld te krijgen, maar op deze dag had ik geluk. In de wat bredere rietkragen lieten ze zich makkelijker spotten. Op twee plaatsen langs de plassen zong koekoeken. Die wilden aan hun vrouwtjes laten weten dat er hier genoeg karekietennestjes zijn om een ei in te leggen. De kleine karekiet is een belangrijke waardvogel voor deze broedparasiet. Koekoekvrouwtjes die in een karekietnestje ter wereld zijn gekomen zullen op hun beurt een ei in zo'n nestje leggen.
Eieren van koekoek (groot) en kleine karekiet
Bron: By Chiswick Chap - Own work, wikimedia
Hiervoor wacht het vrouwtje tot de karekiet enkele eieren heeft gelegd. Op het moment dat de karekieten even niet bij het nestje zijn (ze beginnen pas met broeden als het legsel compleet is), daalt ze neer op het nest, legt bliksemsnel een ei en eet één karekiet-ei op, zodat het aantal eieren in het nestje niet verandert. Het koekoeksei is iets groter dan dat van de karekiet maar lijkt er verder qua kleur en tekening veel op. Toch is het de vraag hoe het komt dat de karekieten een vreemd ei in hun nestje tolereren. Dat is het gevolg van een lange wedloop. Al meer dan een eeuw geleden werd vastgesteld dat slecht lijkende eieren door de karekieten werden afgestoten. Koekoeken die minder goed nagebootste eieren leggen sterven op die manier uit. Dat afstoten gebeurt op twee manieren: het vreemde ei wordt uit het nest gegooid, of het hele nest wordt verlaten. In dat laatste geval ontmantelen ze het nest om het op korte afstand weer op te bouwen òf ze bouwen een tweede nest bovenop het eerste. Het oude legsel wordt gewoonweg bedolven onder de bodem van het nieuwe. Door in hun territorium te blijven, en in het laatste geval dus op de exacte locatie, hopen de karekieten waarschijnlijk dat de koekoek blijft denken dat dit nestje al 'voorzien' is van een koekoeksei.
Koekoek (man)
Hoewel het lekker makkelijk lijkt om je kroost te laten opvoeden door anderen, hebben koekoekvrouwtjes heus niet altijd succes. Uit Engels onderzoek blijkt dat in ongeveer 5% van de karekietennestjes een koekoeksei wordt gelegd. Een aantal karekietnestjes is gewoonweg onvoldoende bereikbaar voor de koekoek. Want om in de gaten te houden wanneer een nestje voldoende eieren heeft om er een eigen ei in te leggen, moet de koekoek gebruik maken van een uitkijkpost, bijv. een hoge boom. Van de karekietnesten binnen een straal van 5 meter rond zo'n uitkijkpost 'ontvangt' één op de vijf een koekoeksei. Tussen de 5 en 10 meter is dat nog maar één op de tien en verder dan 20 meter van de boom wordt er maar in één op de honderd nesten een koekoeksei gelegd. De kleine karekiet kan dus het beste broeden in uitgestrekte rietvelden zonder bomen, daar is de kans op een cadeautje van de koekoek het kleinst. En als de koekoek er in slaagt om een ei te dumpen in zo'n nestje, is er altijd nog de kans dat de karekieten het door hebben en zich ontdoen van het ei. Bekijk en beluister veel verschillende vogels (onder andere ook een krooneend en Indische gans met kleintjes) en hun uitbundige zang in de film door hier te klikken.
Cetti's zanger Foto: Mark S Jobling - own work, wikimedia
In mijn blog van 25 april konden jullie meegenieten van de vogelzang in het park. Deze keer neem ik je mee naar de polder, waar weer hele andere vogels hun lied kwelen. Waar de zonsopgang eerst nog rond de comfortabele tijd van 7.00 uur was, is nu goed te merken dat we nog maar een maand van de langste dag verwijderd zijn. De wekker rinkelde om half zes en om zes uur zagen we de zon opkomen bij de Wijde Aa, begeleid door een uitbundig vogelconcert en hazen die door de met dauw bedekte weilanden koersten. Deze keer heb ik in de film een aantal vogel(s)(geluiden) benoemd, dat is wel zo makkelijk. Ik ben er van uitgegaan dat je de zang van de winterkoning nu wel kent, want hij klinkt overal tussendoor. Een andere zanger is ook niet vermeld, omdat ik - toen ik het filmde en monteerde - letterlijk nog niet wist wat ik hoorde. Een YouTube-volger maakte mij er echter op attent dat ik het geluid van de Cetti's zanger had opgenomen. Dat hoor je vanaf 2 minuut 50 en later nog een keer bij 3 minuut 24 (daar schettert-ie door de zang van de fitis heen). De Cetti's zanger is een van de vele kbv-tjes zoals vogelaars dat noemen. Kbv'tje staat voor 'klein bruin vogeltje', waarvan er veel soorten zijn die, zeker voor de beginnende vogelaar, nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn zolang je ze niet hoort zingen. Cetti's zangers leven voornamelijk in Zuid-Europa, maar in het westen van ons land zit inmiddels een aantal broedparen. De vogel is genoemd naar Francesco Cetti, die als monnik les gaf op Sardinië en daar veel natuurstudie deed. Hij boekstaafde zijn bevindingen tussen 1774 en 1777 in vier kloeke delen: de Storia Naturale di Sardegna (de natuurlijke historie van Sardinië). Het was Coenraad Jacob Temminck die in 1820 een door hem beschreven kleine zangvogel, Sylvia cetti, vernoemde naar de monnik als eerbetoon voor zijn werk.
Spotvogel, ook een kbv'tje
In de film zie je ook de spotvogel, de zang daarvan doet me altijd aan een badeendje denken. Dat is trouwens niet het enige geluid dat hij produceert. Nauwkeurig telwerk van Tsjechische onderzoekers toonde aan dat de vogel driekwart van de tijd geluiden van andere soorten imiteert. Tien onderzochte mannetjes bootsten maar liefst 42 andere vogelsoorten na, gemiddeld 27 soorten per spotvogel. Daar valt niet mee te spotten :). Terwijl je 'm ziet in de film wordt zijn zang een beetje overstemd door andere geluiden, maar ook de beelden erna bevatten zijn zang, dus luister er maar eens uitgebreid naar. Een andere mooie waarneming op deze ochtend was de koekoek, die je vaker hoort dan ziet. Maar nu zat hij roepend in de boom te poseren voor ons. De volgende dag deden we de route nog eens op de fiets (zonder camera) en toen waren we zelfs getuige van de balts van deze vogel. Het vrouwtje zat op de paal van een hek. Op een ander hek in de buurt zat het mannetje te koekoeken, zette zijn kontveren op en draaide met zijn achterste. Hij vloog ook regelmatig luid zingend rond zijn territorium alsof hij wilde laten zien dat hij heer en meester was van een mooi stukje land. Hij daalde neer aan de voet van het hek waar zij zat, maar het vrouwtje maakte nog geen aanstalten om te paren. Wat ons betreft een unieke belevenis die ik jullie helaas niet kan laten zien. De rest van het bovenstaande en nog veel meer kun je wel bekijken, klik hier om het filmpje te zien. Volgende keer doe ik weer verslag vanuit het park.
