Vijf vogelgeluiden die je in februari al kunt horen

Zonnige koude dagen en druilerige milde dagen wisselen elkaar af. Persoonlijk heb ik liever zon en vorst dan zo'n grijze dag met temperaturen boven nul, want de winter lijkt op zulke dagen extra lang te duren. In de middag zie ik al weer een streepje zon in onze tuin op het noorden. Dat is een teken dat de dagen merkbaar lengen en dat de lente in het verschiet ligt. Nu is ook de tijd om je oren te spitsen want een vijftal vogels kun je in deze tijd van het jaar al horen zingen. Ik heb de uitleg deze keer geïllustreerd met de prachtige tekeningen van Jos Zwarts, die je kunt bekijken en downloaden op Wikimedia. 

Zanglijster
Tekening Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Een van de vroegste zangers in het jaar is de zanglijster. Vlak na oud en nieuw is-ie al vaak te horen. Dit jaar werd de eerste waarneming gerapporteerd op 15 januari. Ooit meenden we een nieuwe vogelsoort te hebben ontdekt voor onze lijst, want we herkenden de zang niet. Toen we de opname aan een vogelexpert lieten horen merkte hij droogjes op: "dat is een zanglijster die nog niet helemaal bij stem is". Ook vogels moeten dus blijkbaar hun keel smeren om in het voorjaar goed voor de dag te komen. Je hoort de vogel zingen in onderstaand filmpje, je hoort de zanglijster vanaf 4 minuut 19.

Eerdere blogs over de zanglijster vind je via deze link. 

 

Een andere vogel die er altijd vroeg bij is, is de heggenmus (geen familie van die tjilpers in je tuin).

Heggenmus
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Ik kon geen informatie vinden over de eerste waarneming van zijn zang in dit jaar, maar ik heb 'm zelf al gehoord en ook op onze voedertafel gezien. 

Zijn heldere zang, een riedeltje dat hij steeds herhaalt, hoor je in onderstaand filmpje vanaf 11 seconden.

Meer informatie over de heggenmus lees je in deze blogs.

Twee mezen die je vooral op zonnige, voorjaarsachtige dagen kunt horen, zijn de koolmees en de pimpelmees. 

Koolmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

De koolmees met zijn zwarte petje en dito 'stropdas' (bij vrouwtjes is die streep smaller) zingt zijn pompende liedje meteen aan het begin van dit filmpje.

Als je nu een nestkastje ophangt kun je misschien in de lente getuige zijn van koolmeesjes die druk bezig zijn met broeden en het voeren van hun nageslacht. Wij hebben dat menigmaal mogen aanschouwen en één keer is het (met veel geduld!) gelukt om dat ook te filmen. Dat kun je mee beleven in het filmpje bij dit blogje. 

De pimpelmees is kleiner dan de koolmees en heeft een verenpak met prachtige azuurblauwe kleurtjes. 

Pimpelmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

Het ijle belletje van dit vogeltje klinkt helder tussen de kale bomen, zoals je in bijgaand filmpje hoort vanaf 1 minuut 46.

De blauwe veertjes van de pimpelmezen reflecteren UV-licht, dat de vogels kunnen zien (maar mensen niet). Hierdoor ervaart de partner het petje als nog stralender blauw. Meer over de verleidingskunsten en pimpelvrouwtjes die het niet zo nauw nemen met de echtelijke trouw lees je in dit blog.  

Tenslotte is februari de maand waarin je geroffel kunt horen. Grote bonte spechten zitten elkaar achterna en op boomtakken en -stammen wordt flink geroffeld om de verleidingskunsten kracht bij te zetten.

Grote bonte specht
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

In februari is dat op veel plaatsen te horen, maar sommige spechten zijn er vroeg bij. De eerste roffel werd dit jaar al op 8 januari gemeld. Bekijk en beluister de roffelende specht in het filmpje bij 4 minuut 40.

Meer blogs over de grote bonte specht vind je hier.

Hoor jij één van deze vogels de komende dagen? Ik vind het leuk als je dit laat weten onder dit blog; welke vogel heb je gehoord en waar?

Een vogel vliegt uit

Een jaar of twintig geleden timmerde ik zelf een mussenkast; drie nestkastjes aan elkaar omdat mussen koloniebroeders zijn en graag elkaars gezelschap opzoeken.

Zal ik de sprong wagen?

Het goede nieuws is dat ik een heel degelijk bouwwerkje heb opgeleverd want het is nog steeds in goede staat. Het slechte nieuws is dat er nooit mussen in hebben gebroed. Toch is het middelste van de drie nestkastjes vrijwel elk jaar bezet: door een koolmezenpaartje. Jaar na jaar zien we de bouwactiviteiten van het nest. Het in ons gazon rijkelijk aanwezige mos wordt daar dankbaar voor gebruikt. De sierappelboom is in gebruik als uitkijkpunt en aanvliegroute naar de noordelijke ingang van de nestkast. Dan blijft het een tijdje stil, het broedende vrouwtje krijgt gedurende de twee weken dat ze op de eieren zit af en toe een hapje aangereikt van manlief. Op een dag horen we hele zachte piepjes: de kleintjes zijn uit het ei gekropen. Ze wegen maar twee gram. Nu breekt er voor vader en moeder een drukke periode aan, want als het goed is moeten de vogeltjes nu één gram per dag gaan groeien tot ze ongeveer 17-18 gram wegen. Rupsjes en ander dierlijk voedsel wordt aangesleept. De kleine vogeltjes worden een kleine drie weken gevoerd. Op het hoogtepunt - als de jonkies flink gegroeid zijn - zijn daarvoor wel 600 voedselvluchten per dag nodig. Ik ben er blij mee, want er wordt in onze tuin dan flink aan plaagbestrijding gedaan :). Elk jaar hoop ik getuige te zijn van het uitvliegen van de jonge meesjes. Eén keer zag ik twee kleintjes op de pergola zitten, maar het moment suprême had ik gemist. Vorig jaar heb ik hele middagen met de camera in de aanslag in de tuin gezeten, maar toen kozen de mezen het moment uit dat wij naar de supermarkt waren. Toen we terugkwamen klonk er geen gepiep meer uit vogelkeeltjes en was het nestje leeg. Thuiswerken ten tijde van de lockdown heeft dan toch nog een voordeel opgeleverd. Omdat we de hele dag thuis waren en de keukendeur door het mooie weer openstond konden we de verrichtingen in en om het nestje volgen. Als het tijd wordt om uit te vliegen, stoppen de ouders namelijk met voeren en maken ze lokgeluidjes om de kids aan te sporen om uit het overvolle nestkastje te komen. Uiteindelijk ging er toch nog heel wat tijd overheen eer de eerste mees de sprong waagde.

De jonge koolmees, net uit de kast

Ik had de moed al bijna opgegeven en de camera in de keuken gezet toen het toch nog leek te gaan gebeuren. Na vele verkenningsacties waarbij de koolmees vanuit het nestkastje met zijn jonge koppie parmantig de wereld in keek, vloog de vogel uit. Hij moest nog wel wennen aan het felle buitenlicht en even bijkomen van de sprong in het diepe terwijl hij op de leuning van de tuinstoel zat. Hij verplaatste zich naar de rozenstruik waar hem nog een maaltje werd gevoerd. De volgende dag was het hele nestje leeg, alle vogels waren succesvol uitgevlogen. Je kunt het hele proces zien in het filmpje door hier te klikken.

Vogelgeluiden herkennen

De zang van een roodborst wordt
vergeleken met een watervalletje

Inmiddels zingen veel vogels al hun lenteliedje en in de maand mei zal dat vogelconcert alleen maar toenemen. Vogelgeluiden herkennen is niet het makkelijkste klusje. Nu is het nog enigszins te doen omdat sommige vogels zich laten zien in de grotendeels kale bomen, waardoor je kunt 'spieken'. Maar als de bladeren straks volledig uitgekomen zijn, zitten de vogels veilig verborgen in het groen en moeten we afgaan op hun zang. Tijdens een van mijn ochtendwandelingen in het park lukte het om aardig wat kleine vogels voor de lens te krijgen, en ook de geluiden op te nemen. Dus met het (wat langere) filmpje van deze week kun je flink oefenen op het herkennen van de vogelzang. Ik bespreek de geluiden op volgorde van opkomst in de film. Soms is de vogel erbij in beeld, andere keren hoor je alleen het geluid.
Bij 0:00 seconden start de film met het 'pompende' liedje van de koolmees. Deze vogel maakt in totaal zeventig (!) verschillende geluiden, maar dit is het meest kenmerkende in de broedtijd.
Op 0:17 seconden zie je de putter in beeld, hij is te druk met eten om te zingen. Putters leven het grootste deel van het jaar in groepjes en als ze vliegen maken ze een 'kwebbelend' geluid.
Om 1:01 komt de etende spreeuw in beeld en vanaf 1:10 hoor je op de achtergrond het gekwetter van zijn soortgenoten in de buurt.
De houtduiven (vanaf 1 minuut en 30 seconden) verzamelen in alle stilte zaden, ze pikken onder andere eikels leeg.
Vanaf 1:58 hoor je het kabbelende geluid van de roodborst en snel daarna zie je hem zingen in een struik. Dit geluid kun je niet alleen in het voorjaar horen, zoals bij de meeste vogels. Roodborstjes zingen ook in de herfst en winter om hun territorium af te bakenen. Opvallend is daarbij dat zowel het mannetje als het vrouwtje roodborst zingen. Bij andere vogelsoorten zingt alleen het mannetje. Vogelaars omschrijven de zang van de roodborst wel als een 'watervalletje'. In dit geval hoor je, als je goed luistert, dat deze roodborst antwoordt op het gezang van een concurrent in de verte.
Op 2:33 is de heggenmus zichtbaar tussen de takken. Dit grijze vogeltje is geen familie van de huismus of de ringmus, heggenmussen vormen een aparte soort. Hij zingt telkens hetzelfde riedeltje, dat vogelaars omschrijven als een 'piepend wieltje'.
Bij 2:53 is een kraai bezig om een tak af te breken voor zijn nest. Een collega maakt het typische krakra-kraaiengeluid.

Een winterkoning heeft een krachtige zang
en wordt daarom een blaasbalgje genoemd

Terwijl je de houtduif ziet zonnebaden bij 3:14 hoor je de krachtige zang van de winterkoning. Aan het eind van de film krijg je dat nog eens goed te zien.
Bij de vallende bloesemblaadjes (3:38) hoor je opnieuw de zang van de koolmees (herkende je 'm al?) en meteen daarna het 'tjiftjaf' van de gelijknamige vogel die zijn scherpe zang de hele dag door blijft herhalen.
Bij 4:53 klinken de schrille kreten van de halsbandparkieten, die nectar van de bloesemblaadjes eten. En op 5:06 kweelt de tjiftjaf weer zijn lied, gevolgd door de koolmees.
Bij 5:22 begeleidt het geluid van de tjiftjaf en de winterkoning een gaai die een eikel opgraaft die hij als wintervoorraad verstopt had. Om 5:45 hoor je de kenmerkende schreeuw van de gaai. Gaaien maken allerlei opvallende geluiden tijdens de balts; daar kom ik in een latere blog nog eens op terug.
De finale van deze film (vanaf 6:20) is voor een klein vogeltje met een enorm volume: de winterkoning. Om die reden noemen vogelaars hem wel het blaasbalgje. Kijk hoe hij zijn tongetje uit zijn bekje kweelt door hier te klikken om de film te zien. Succes met het oefenen van de herkenning van de vogelzang!

Natte tijden

Bron: KNMI

In ons land valt gemiddeld zo'n 800 mm neerslag (vooral regen) en volgens het KNMI valt die min of meer gelijkmatig verspreid over het jaar. Wel is het zo dat het aan de kust in het voorjaar droger is door de invloed van het koele zeewater. In het najaar is het omgekeerde het geval. In de zomer komen er in het (warmere) binnenland meer buien tot ontwikkeling. In de zomer en het najaar valt ook meer neerslag (lichtblauwe balken) in kortere tijd (donkerblauwe balken). Afgelopen september en de eerste week van oktober is er veel meer regen gevallen dan normaal, zoals onderstaande grafiekjes van het KNMI laten zien. In september regende het bijna 25 uur langer dan gemiddeld en viel er 40 mm meer regen ten opzichte van andere jaren. In de eerste week van oktober kregen we 49 mm te verstouwen van de 83 mm die er normaal in deze maand valt. Al met al was het een nat en donker weekend. Ik heb toch een beetje gefilmd, vanuit een grote schuilhut die woonkamer heet. Tortelduifjes en koolmezen trokken zich weinig aan van de regen, ze poetsten hun veren en vlogen af en aan naar het voerderhuisje met zonnebloempitten. Bekijk het resultaat in onderstaand filmpje.

Bron: KNMI

Bron: KNMI

Nieuws uit de tuin

Jaren geleden heb ik een mussenkast getimmerd, met drie huisjes naast elkaar. Mussen hebben er nog nooit in gebroed, maar de koolmezen zijn er altijd als de kippen bij. Vooral het middelste kastje is erg gewild. In tegenstelling tot mussen, die graag in groepen broeden, zijn mezen territoriaal en zij dulden dus geen buren in het kastje. Gisteren was het mooi weer, we zaten in de tuin en zagen de mezen af en aan vliegen. Kleine piepjes uit het kastje verraadden dat de eitjes uitgekomen waren. Op het hoogtepunt van de dag vloog er vrijwel elke minuut één van de ouders naar binnen met een rupsje of ander hapje. In het filmpje heb ik de wachttijd voor jullie wat bekort :). Op weg naar buiten neemt de mees de poepjes mee, netjes in een vliesje verpakt. Rond de rozemarijn zoemden de insecten volop, de meeste tulpen stonden nog in bloei en boven ons hoofd klonk het geluid van gierzwaluwen die al weer een week in Nederland terug zijn na hun winterverblijf in Afrika. Het was een mooie lentedag.

Lentegeluiden

Eindelijk! Het insectenseizoen is weer begonnen. Gisteren hoorde ik de eerste hommel in de tuin. Hij zoemde rond de smeerwortel en het longkruid, twee planten die nu al nectar leveren. Ik heb geprobeerd het geluid op te nemen, als je goed luistert kun je het in het filmpje horen. De foto van de hommel heb ik vorig jaar genomen, toen hij nectar 'stal' uit de akelei. Met hun korte tong kunnen hommels niet bij de nectar in het puntje, maar dat lossen ze op door in te breken. Met hun kaken bijten ze een gaatje in de top. Datzelfde doen ze trouwens ook bij smeerwortelbloemetjes.

De heggenmus zingt de laatste dagen volop, tussen het koeren van de tortels door, hoor je de korte riedeltjes die doen denken aan een piepend wieltje. De koolmees zingt zijn pompende en, in mijn oren, eentonige liedje om een vrouwtje te veroveren. Ik hoop dat ze onze nestkast weer uitkiezen voor een nestje. Vorig jaar zijn er vijf kleintjes uitgevlogen terwijl ik lekker lui in mijn tuinstoel zat. Ze bleven nog een tijdje in moeders kielzog rondfladderen. Ook de vinkenslag heb ik al weer gehoord. Vinken leven, in tegenstelling tot hun soortgenoten de putters en groenlingen, niet in groepjes maar solitair. Met de vinkenslag bakenen ze een flink territorium af en 'slaan' wel een paar duizend keer op een dag.