Vijf vogelgeluiden die je in februari al kunt horen

Zonnige koude dagen en druilerige milde dagen wisselen elkaar af. Persoonlijk heb ik liever zon en vorst dan zo'n grijze dag met temperaturen boven nul, want de winter lijkt op zulke dagen extra lang te duren. In de middag zie ik al weer een streepje zon in onze tuin op het noorden. Dat is een teken dat de dagen merkbaar lengen en dat de lente in het verschiet ligt. Nu is ook de tijd om je oren te spitsen want een vijftal vogels kun je in deze tijd van het jaar al horen zingen. Ik heb de uitleg deze keer geïllustreerd met de prachtige tekeningen van Jos Zwarts, die je kunt bekijken en downloaden op Wikimedia. 

Zanglijster
Tekening Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Een van de vroegste zangers in het jaar is de zanglijster. Vlak na oud en nieuw is-ie al vaak te horen. Dit jaar werd de eerste waarneming gerapporteerd op 15 januari. Ooit meenden we een nieuwe vogelsoort te hebben ontdekt voor onze lijst, want we herkenden de zang niet. Toen we de opname aan een vogelexpert lieten horen merkte hij droogjes op: "dat is een zanglijster die nog niet helemaal bij stem is". Ook vogels moeten dus blijkbaar hun keel smeren om in het voorjaar goed voor de dag te komen. Je hoort de vogel zingen in onderstaand filmpje, je hoort de zanglijster vanaf 4 minuut 19.

Eerdere blogs over de zanglijster vind je via deze link. 

 

Een andere vogel die er altijd vroeg bij is, is de heggenmus (geen familie van die tjilpers in je tuin).

Heggenmus
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin dit blog

Ik kon geen informatie vinden over de eerste waarneming van zijn zang in dit jaar, maar ik heb 'm zelf al gehoord en ook op onze voedertafel gezien. 

Zijn heldere zang, een riedeltje dat hij steeds herhaalt, hoor je in onderstaand filmpje vanaf 11 seconden.

Meer informatie over de heggenmus lees je in deze blogs.

Twee mezen die je vooral op zonnige, voorjaarsachtige dagen kunt horen, zijn de koolmees en de pimpelmees. 

Koolmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

De koolmees met zijn zwarte petje en dito 'stropdas' (bij vrouwtjes is die streep smaller) zingt zijn pompende liedje meteen aan het begin van dit filmpje.

Als je nu een nestkastje ophangt kun je misschien in de lente getuige zijn van koolmeesjes die druk bezig zijn met broeden en het voeren van hun nageslacht. Wij hebben dat menigmaal mogen aanschouwen en één keer is het (met veel geduld!) gelukt om dat ook te filmen. Dat kun je mee beleven in het filmpje bij dit blogje. 

De pimpelmees is kleiner dan de koolmees en heeft een verenpak met prachtige azuurblauwe kleurtjes. 

Pimpelmees
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

Het ijle belletje van dit vogeltje klinkt helder tussen de kale bomen, zoals je in bijgaand filmpje hoort vanaf 1 minuut 46.

De blauwe veertjes van de pimpelmezen reflecteren UV-licht, dat de vogels kunnen zien (maar mensen niet). Hierdoor ervaart de partner het petje als nog stralender blauw. Meer over de verleidingskunsten en pimpelvrouwtjes die het niet zo nauw nemen met de echtelijke trouw lees je in dit blog.  

Tenslotte is februari de maand waarin je geroffel kunt horen. Grote bonte spechten zitten elkaar achterna en op boomtakken en -stammen wordt flink geroffeld om de verleidingskunsten kracht bij te zetten.

Grote bonte specht
Tekening: Jos Zwarts, zie link bovenin het blog

In februari is dat op veel plaatsen te horen, maar sommige spechten zijn er vroeg bij. De eerste roffel werd dit jaar al op 8 januari gemeld. Bekijk en beluister de roffelende specht in het filmpje bij 4 minuut 40.

Meer blogs over de grote bonte specht vind je hier.

Hoor jij één van deze vogels de komende dagen? Ik vind het leuk als je dit laat weten onder dit blog; welke vogel heb je gehoord en waar?

Trekkende pimpelmezen

Wandelen in Hollands Duin bij Noordwijk

Toen we 22 oktober door Hollands Duin wandelden zagen we constant troepjes kleine vogels vliegen. Het duurde even eer we doorhadden dat het pimpelmezen waren. Ik was erg verbaasd want ik verwachtte van alles tijdens de trekperiode, maar geen pimpelmezen. Pimpelmezen zijn geen goede vliegers en ze verplaatsen zich langzaam, van bosje naar bosje. Dat zagen we in de duinen zelf gebeuren. De verbazing bleef nog wat na-ijlen maar ik stond er verder niet zo bij stil. Tot ik de nieuwsbrief van Sovon (een organisatie die vogelonderzoek doet) op 30 oktober in mijn mailbox kreeg: "Niet eerder vertoonde pimpelmezeninvasie in Nederland" luidde de kop boven het bericht (bekijk hier ook even de foto van Thijs Glastra). Mijn interesse was meteen gewekt. Met name in de kustgebieden werden ongekende aantallen pimpelmezen waargenomen, iets dat nog nooit eerder in deze omvang is vastgesteld in Nederland! En wij waren daarvan getuige geweest.  

Pimpelmees in mijn tuin

Op 18 oktober 2025 werden op Vlieland ruim 50.000 pimpelmezen geteld. De tellers gaven aan dat dit een voorzichtige schatting is, waarschijnlijk waren het er meer. Op Texel en Ameland werden ook nog eens tienduizenden langstrekkende pimpelmezen genoteerd. Dit maakt het aannemelijk dat er enkele honderdduizenden (!) pimpelmezen rondvlogen in het noordelijke kustgebied. 

Kaartbeeld van de getelde Pimpelmezen
 op de trektelposten in Nederland
periode 16 tot 29 oktober 2025. Bron: trektellen.nl

De vraag is dan natuurlijk: waar komen die pimpelmezen vandaan en waarom trekken ze dit jaar in zulke uitzonderlijke aantallen? Half september werden er hoge aantallen pimpelmezen in Estland waargenomen. Ruim 32.000 pimpels - een nationaal record voor Estland - vlogen in zuidwestelijke richting, een eerste indicatie voor de herkomst. Ook informatie van de ringstations kan helpen verklaren waar de mezen vandaan komen. Op Vlieland werden op 18 oktober zo'n 2500 pimpelmezen gevangen, daar zaten 15 geringde exemplaren bij: zeven uit Litouwen, vier uit Rusland, twee uit Duitsland, één uit Frankrijk en één uit België. Ook op andere Nederlandse ringstations werden met name ringen uit Litouwen en Rusland afgelezen. Op basis van deze ringgegevens en de trekbewegingen in Estland neemt Sovon aan dat het merendeel van de pimpelmezen uit West-Rusland en de Baltische Staten komt.  

Waar komt deze pimpelmees vandaan?

Dan is het gissen wat deze trekbewegingen in gang heeft gezet. Dat is natuurlijk nooit precies na te gaan, want we kunnen het niet aan de pimpelmezen vragen :). Sovon vermoedt dat het een combinatie van factoren is. Een milde winter en een droge zomer kan bij mezen zorgen voor een goede overleving en groot broedsucces. Als deze omstandigheden zich meerdere jaren herhalen, is de kans groot dat er uiteindelijk zoveel pimpelmezen zijn dat voedselschaarste ontstaat. Met andere woorden: het te grote broedsucces werkt nu in het nadeel van de meesjes. 

De pimpelmezen deden op hun trekroute ook tuinen aan. Ik las dat sommige mensen tot wel 200 mezen in hun tuin hadden! Ik heb mijn vogelhuisje maar weer een gevuld met (biologisch) voer. Wie weet komen ze ook even binnenwippen in mijn stadstuintje. In ieder geval zaten er ook al twee koolmezen op de uitkijk naar een makkelijk hapje. 

Koolmezen

Pimpelmeesvrouwtjes doen het ook met de buurman

Op milde dagen zie en hoor je de eerste lentesignalen, al is de winter nog lang niet voorbij. Het zwanenkoppel waarvan je vorig jaar de broedactiviteiten hebt kunnen zien in mijn filmpjes heeft zijn post al weer ingenomen om het broedterritorium veilig te stellen voor de lente. In het park hoorde ik overal zingende pimpelmezen, wiens geluid wel wordt vergeleken met een zilveren belletje. 

Pimpelmees

Twee van die mooie geel/blauwe vogeltjes zaten tegen elkaar op te zingen in verspreid staande lindenbomen. Ook daar was duidelijk sprake van het afbakenen van territoria. En natuurlijk hopen de beide mannetjes ook een vrouwtje aan te trekken en zo hun genen door te geven aan de volgende generatie. Helaas kunnen ze er niet van uit gaan dat uit alle eieren in hun nest daadwerkelijk hun eigen nakomelingen te voorschijnkomen. Vrouwtjespimpelmezen gaan namelijk regelmatig vreemd. Al tientallen jaren was dit fenomeen bekend, maar door DNA fingerprinting kunnen tegenwoordig de ouderschapsrelaties van de vogels haarfijn worden uitgezocht. Alle dieren - dus ook pimpelmezen - willen hun voortplantingssucces zo groot mogelijk maken. Dat levert conflicterende belangen op. Elk paartje wil het beste territorium met genoeg voedsel, de beste nestplaats en zoveel mogelijk nakomelingen van een fitte partner. Naast concurrentie met rivalen heeft dit ook gevolgen voor de strategie van mannetjes en vrouwtjes. Om zoveel mogelijk nakomelingen te verwekken kan een mannetje er meerdere partners op na houden, met de buurvrouw paren in de hoop dat een paar van haar eieren zijn genen bevatten en hij moet zijn partner goed bewaken om te voorkomen dat zij met andere mannetjes paart. Het vrouwtje lijkt hierbij een passieve(re) rol te hebben; men ging er altijd van uit dat ze zich de paringen met de 'buurman' liet welgevallen. Maar uit onderzoek blijkt dat ze in sommige gevallen actief op zoek gaat naar een fitte buurman om mee te paren. De kwaliteit van het beperkte aantal eieren dat ze legt is voor haar van belang. Ze wacht daarbij niet af of een buurman toevallig langskomt maar gaat er zelf op uit om met een aantrekkelijke partner te paren als haar eigen partner de bewaking even laat verslappen. Sommige mannetjes zijn daarbij populairder dan andere. Wat het ene mannetje aantrekkelijker maakt dan andere? 

Illustratie: Jos Zwarts, CC BY-SA 4.0,wikimedia

Hun blauwe kopveertjes! In tegenstelling tot mensen, kunnen pimpelmezen ultraviolet licht waarnemen. De blauwe kruinveertjes van pimpelmannetjes reflecteren veel UV licht. Hoe hoger de reflectie, hoe aantrekkelijker de pimpelman wordt voor de vrouwtjes pimpelmees. Onderzoekers hebben dat vastgesteld door het blauwe 'petje' van pimpelmeesmannen in te smeren met UV-blokkerende zonnebrandcrème. De mannetjes die deze behandeling kregen raakten helemaal uit de gratie bij de vrouwtjes. Ik hoop dus maar dat het pimpelmeesje in de film een goede (UV)uitstraling heeft voor de pimpelmeesdames....  

Klik hier om het filmpje te bekijken.

Er hangt iets in de lucht....

De maanden december en januari zijn donker en stil in de natuur. Begin februari verandert er iets. De dagen zijn al merkbaar langer. Er zijn subtiele signalen dat de hormonen weer beginnen te stromen. Als ik wakker word, al is het nog donker, hoor ik de wat schorre zang van de zanglijster door het open raam. Een paar dagen later hoor ik het 'piepende wieltje', zoals de zang van de heggenmus wel wordt genoemd. Ik zie nu ineens twéé heggenmussen in mijn tuin, die elkaar achterna zitten. Een mannetjeshuismus fladdert met zijn vleugels en probeert luid tjilpend een vrouwtje te verleiden. En op sommige dagen tinkelt het zilveren belletje van de pimpelmees. Op een zonnige middag trek ik er op uit. Het heeft vannacht flink gevroren. De wilde eenden zie ik in paren en niet meer in groepjes. De mannetjes zijn in prachtkleed, hun groene kop is fel van kleur en helder glanzend. De krakeenden baltsen nog en verschillende mannetjes verzamelen zich rond een vrouwtje in de hoop haar gunst te winnen.

Hazelaarkatjes zijn er altijd wel vroeg bij, deze winter bloeiden de eerste al voor de kerst. Nu bungelen ze als een gouden belofte in de wind. Het is even zoeken naar de piepkleine roze vrouwelijke bloempjes, maar die zijn zeker ook het bekijken waard. Ik hoor de eerste spechtenroffel. Maar natuurlijk verstopt die grote bonte specht zich weer aan de andere kant van de boom zodat ik hem niet kan zien. Ergens verderop klinkt een tweede roffel. Ja, ondanks de lage temperatuur hangt er echt voorjaar in de lucht.

Het winterlicht is prachtig en laat de eerste blaadjes van de vlier opgloeien tussen het grijze hout. Als een van de weinige soorten (misschien wel de enige) heeft deze struik geen beschermend hoesje om zijn knoppen. De hele winter steken de kleine blaadjes een beetje uit. Als het erg koud wordt, maakt de struik extra suikers aan in de blaadjes, als een soort antivries. Het groen kleurt dan paars door de anthocyanen in het blad. Even verderop grazen Galloway koeien. Ze hebben gezelschap van eksters en wel drie of vier blauwe reigers. Geduldig wachten de reigers op regenwormen die naar boven komen door het gestamp van de koeien. En misschien schrikt er ook een muis op door al dat gegraas. Dat vinden reigers ook een lekker hapje. Er zullen best nog winterse dagen komen, maar de lente ligt echt in het verschiet.


E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje te bekijken.

Verfomfaaide pimpelmees

Pimpelmezen hebben een bijzondere kleur blauw op hun kop en samen met de smalle zwarte streepjes bij hun ogen hebben ze een parmantig uiterlijk. Voor de pimpelmezen zelf is het 'petje' extra aantrekkelijk, want door UV-straling (die mensen niet kunnen zien), is het blauw feller dan het voor ons lijkt. Hoe fitter de mees, hoe stralender zijn koppie. Maar of het warrige verenpak van de pimpelmees in het filmpje in de smaak valt bij het andere geslacht? Ik denk dat de poetsbeurt geen overbodige luxe is. Ik heb geen idee hoe het komt dat de veren er zo verfomfaaid uitzien. Misschien heeft de mees zich door een te klein gaatje van een nestkast willen proppen.....