Een zwartkop met een bruine kop

Zwartkop (man)

In de vroege ochtend, nog voor de zon opkomt, zie ik vaak vanuit mijn huis een speciale gast in het parkje. Een ooievaar struint over het grasveld of tussen de eikenbomen. Zodra de eerste hondenuitlaters arriveren gaat-ie op de wieken. Het voetbalveldje is trouwens op dat moment ook in trek bij meeuwen, spreeuwen en zelfs een scholekster. Ik vermoed dat die ergens een nestje heeft op een grinddak op het naburige bedrijventerrein. Hoog in een eik kweelde een tjiftjaf zijn eeuwige, wat eentonige, lied en ik kreeg hem eindelijk in beeld. Je hebt 'm in de eerdere parkfilmpjes als regelmatig gehoord. Dat is er ook één van het type 'kbv' dat ik afgelopen woensdag beschreef. Een zeer welluidende harde zang, lijkend op een 'snelle merel', klonk op uit de bosjes. Daar moest zich een zwartkop schuil houden. In de boomloze polder waren deze vogels in het verleden zeldzaam in het westen van het land, maar door de toename van parken en buitenplaatsen heeft deze vogel in de laatste 50-60 jaar een flinke opmars gemaakt. In de zomer zijn er ongeveer een miljoen zwartkoppen in Nederland te vinden. Vanaf half augustus verlaten ze ons land al weer en overwinteren in Engeland of zuidwest Europa. De naam zwartkop is heel goed herleidbaar als je het mannetje ziet. Volgens Jacq. P. Thijsse is hij 'gekleed in zijde en satijn', en hij heeft inderdaad een zwart petje op.

Het vrouwtje zwartkop
Foto: Vogelartinfo - eigen werk, wikimedia

Het vrouwtje van de zwartkop heeft echter een kastanjebruine hoofdbedekking, dus denk niet dat je een nieuwe soort ontdekt hebt als je haar spot tussen het groen :). Hun nestje maken ze binnenkort in dicht struikgewas, en dat was ook waar het mannetje zat te zingen. Ik wrong mij tussen een paar bosjes door om hem van een afstandje te spotten. Helaas ging de zwarte kop schuil achter de blaadjes van de struik. Ik durfde niet te veel te bewegen om hem niet te verstoren, dus ik nam na een half uur genoegen met een koploze opname van zijn gezang. Toen ik van het bosje wegliep hoorde ik dat hij zich verplaatst had. En alsof hij mij een mooie laatste shot gunde zat hij vlak voor mij in een els zijn liedje te kwelen. Zo kunnen jullie toch nog genieten van het zwarte kopje! Klik hier om het filmpje te bekijken.

Voedsel voor de grutto en wulp op de eerste lentedag

Grutto te midden van twee scholeksters 

Ondanks alles virusellende maakt de natuur zich op voor het grootste spektakel van het jaar: de lente. Boven de groene vlaktes van de polder hoorde ik in de vroege ochtend het gejodel van de wulp en het gruttoooo-grutto van de gelijknamige vogel. Hèt signaal dat de lente is begonnen. Ook scholeksters en futen waren al in voorjaarsstemming. Al die weidevogels moeten natuurlijk eten en daarvoor gaan ze (onder andere) op zoek naar een van de 'gewoonste' dieren: regenwormen. Wie kent ze niet? Iedereen is er wel eens eentje tegengekomen bij het wroeten in de aarde. We besteden er niet vaak aandacht aan, maar ze zijn erg belangrijk. Niet alleen omdat ze voedsel vormen voor tal van vogels, maar ook omdat ze de bodem gezond houden en dood organisch materiaal recyclen. De inwoners van de Faeröer-eilanden hebben zelfs een postzegel aan dit nietige diertje gewijd.

Postzegel van de Faeroër-eilanden
Bron: wikimedia

Regenwormen eten rottende planten, kleine dode dieren en schimmels. Voor aan hun lichaam hebben ze een soort mond waarmee ze dit spul, samen met fijne minerale deeltjes uit de grond naar binnen werken en ze verwerken dit in hun krop. Ze nemen er voedingstoffen uit op, maar het meeste wordt vermalen tot een soort pasta die ze aan het eind van hun lichaam weer uitscheiden. Feitelijk bestaat hun lichaam uit niet meer dan een mond, lange darm en het uiteinde waar de pasta hun lichaam verlaat. Uit onderzoek weten we dat die pasta enorm rijk is aan stoffen die planten gebruiken om te groeien: de uitwerpselen hebben vijf keer zoveel stikstof, zeven keer zoveel fosfaat en elf keer zoveel kalium als de grond er om heen. Een wonder dat zo'n beestje dat voor elkaar krijgt. Eén worm kan wel 4,5 kilo 'wonderpasta' per jaar produceren. In ecologisch gezonde weilanden zitten zo'n 2 tot 3 miljoen regenwormen per hectare, ze wegen samen meer dan 1000 kilo. Dat is vaak meer gewicht dan de koeien en ander vee dat de boer heeft rondlopen. Of er in de weilanden die ik gefilmd heb net zo veel wormen zitten als in bovengenoemd voorbeeld weet ik niet. Ik weet wel dat de boeren er de weidevogels een warm hart toedragen en aan agrarisch natuurbeheer doen. En de wulpen streken er in grote groepen neer om voedsel te zoeken, dus er zal vast wel iets te vinden zijn. Bekijk ze in het filmpje van deze week. E-mailabonnees kunnen hier klikken om het filmpje te zien).

Klein grut op Texel

Deze keer weinig tekst maar een wat langer filmpje om te genieten van jonge vogels, lammetjes en kalfjes op Texel. De namen van de vogels zijn in het filmpje vermeld. Het was bijzonder om zilverplevieren in zomerkleed tegen te komen, met hun pikzwarte borst. Ze broeden hier niet maar zijn op weg naar hun noordelijke broedgebied in de toendra's van Rusland. Ze maken een tussenstop op onze wadden om zeepieren, wadslakjes en garnalen te eten op slikplaten, strandjes en grasland. Je ziet ze vanzelf opduiken in het filmpje.

E-mailabonnees kunnen hier klikken om naar het filmpje te gaan.
Als je het filmpje rechtstreeks op YouTube bekijkt (via bovenstaande link), vergeet dan niet de resolutie op HD1080 in te stellen voor het beste resultaat. Dat kan door op het radertje rechtsonder te klikken en te kiezen voor 1080p. Zie onderstaande plaatjes.

De vogelplasjes langs de Texelse waddenkust

Vrijwel elk jaar plannen we een tripje naar het Waddeneiland Texel. De vogelplasjes langs de Waddendijk zijn dan een vast onderdeel op het programma. Eind mei/begin juni zijn er de eerste kleine vogeltjes te bewonderen in de nesten van kokmeeuwen en grote sterns. Die broeden in grote en luidruchtige groepen op de schaars begroeide schelpeneilandjes. In deze tijd bloeien ook de wilde bloemen en veel orchideeën, wat tezamen met dat bonte vogelspektakel een mooi gezicht is. In mijn filmpje duikt regelmatig de scholekster op. Met zijn zwart/witte verenpak en oranje snavel is het een markante en fotogenieke verschijning. In een van de eerste shots van deze soort zie je de vogels met stijve poten, koppen naar beneden en snavels half open achter elkaar aan stappen. Dat is het baltsgedrag van scholeksters. Het verstevigt de band tussen het mannetje en vrouwtje en tevens proberen ze zo hun territorium te verdedigen ten opzichte van concurrenten. De poetsende grutto in de film trekt zich er weinig van aan...

De oranje snavel van de scholekster slijt hard en groeit om die reden altijd door. Afhankelijk van het soort voedsel is de snavel puntiger of stomper. In de zomer pikt de scholekster in weilanden en op het wad naar wormen, dan komt een puntige snavel beter bij het voedsel. In de winter eten scholeksters veel kokkels. Met een beitelvormige, stompe snavel krijgen ze die beter open.
De vogel broedt van half april tot eind juni. Behalve het baltsgedrag zagen we daarom op een andere plek ook al scholeksters met jonkies. Maar dat zie je in een van de volgende Texelfilmpjes.

Grutto's, scholeksters en zwarte ibissen

Afgelopen week zaten de grutto's nog in groepen bij elkaar op de vogelplas Starrevaart bij Leidschendam. Ook de scholeksters waren nog niet verspreid over de broedplaatsen. Er werd driftig gevochten om de beste plekjes op het schelpeneilandje en de paaltjes in het water; dat leverde vermakelijke beelden op. Op een gegeven moment kwamen er vier zwarte ibissen aanvliegen. Helemaal zwart zijn ze niet, ze hebben een roodachtige gloed op delen van hun verenkleed. Zwarte ibissen zijn vogels van Zuid-Europa, vooral Spanje en je ziet ze dus niet vaak in Nederland. In dit filmpje kun je nog even te genieten van onze nationale vogel de grutto, tijdens het broeden zullen ze voor ons minder zichtbaar zijn.

Winderig gruttoweekend - en andere lenteverschijnselen

Afgelopen zaterdag en zondag was het Welkom Grutto-weekend omdat onze nationale vogel massaal terug in Nederland werd verwacht. Na hun lange reis uit Afrika, met een tussenstop in Spanje of Portugal, komen ze in grote groepen samen om op te vetten. Zodra ze op gewicht zijn, begint de paarvorming. Daarvan was afgelopen weekend al het een en ander te zien. Wij zijn bij het Zaans Rietveld gaan kijken, dat is een klein plas/drasgebiedje in Alphen aan den Rijn. De keiharde wind blies ons (en mijn statief) zowat van de sokken, maar de grutto's trokken zich daar weinig van aan. We zagen er baltsgedrag en de eerste paringen. Mannetjes vlogen hoog op in de lucht en daalden in een snelle vlucht af naar beneden om voor de voeten van hun gewenste partner in het gras te landen. En al vleugel-klappend liepen ze achter hun 'dame' aan. Binnenkort verlaten ze de verzamelplaatsen en gaan als broedpaar naar de plek waar ze eerder gebroed hebben of zelf geboren zijn. Ze zijn ontzettend plaatstrouw en dat is mooi als ze geboren zijn in een bloemrijk weiland op het land van een boer die rekening houdt met de grutto's door zijn maaibeleid aan te passen. Helaas keren grutto's ook trouw terug naar een weiland waar eerder een broedsel verloren ging omdat er te vroeg gemaaid werd. De kans dat er dit jaar wel een nestje vogels uitvliegt is dan helaas klein.
Niet alleen de grutto's waren in paarstemming, ook de scholeksters, met hun zwart/witte verenkleed en kenmerkende oranje snavel paarden al. En de hazen 'rammelden' er op los.

In de luwte van het Bospark zagen we de bloemetjes van uitheemse bolgewasjes die ooit naar Nederland zijn gehaald door de bewoners van landgoederen. Dit noemen we ook wel stinzenplanten, naar een van de plekken waar ze eeuwen geleden geplant werden: bij stinzen (stenen huizen) in Friesland. Aanvankelijk waren het dus tuinplanten, maar veel van deze bolletjes zijn verwilderd en we kunnen ze vinden onder bomen in tuinen, parken en bossen. Ze bloeien vòòr de bomen in het blad komen om optimaal te profiteren van de vroege zonnestralen. In het filmpje zie je onder andere de ongelooflijk blauwe Oosterse sterhyacint tussen gele winterakonieten en een witte bosanemoon (deze zie je ook op de foto bij dit blog). Verder zie je nog de gele sterretjes van het speenkruid en de zonnetjes van het klein hoefblad. Dit zijn twee planten die elk jaar wedijveren om de eerste bloei, maar die niet tot de stinzenplanten worden gerekend. Ze komen van nature voor in ons land.

Als het filmpje niet te zien is in je e-mailnieuwsbrief, klik dan op de titel van dit blog om naar de blogpagina te gaan. Of gebruik de link 'filmpje' in de tekst.