Maak een plekje vrij voor klimop

Nu ik deze blog schrijf komt de regen met bakken uit de lucht en zwiepen de nog bebladerde bomen met de windvlagen heen en weer. Niet zo lang geleden konden we echter genieten van een heerlijk herfstzonnetje. In de tuin rook ik de zoete geur van heel veel nectar: het groeide letterlijk boven mijn hoofd in de vele bloemetjes van de klimop.

Klimop is in deze tijd een redding voor veel insecten.
Er zijn niet veel planten meer waar ze nectar of stuifmeel kunnen halen.

Er om heen zwermden insecten: honingbijen, zweefvliegen maar ook vliegen en mieren lieten zich dit suikerrijke sap en voedzame stuifmeel goed smaken. In de afgelopen droge zomer produceerden bloemen minder nectar; er was simpelweg niet genoeg vocht voor. De bijen maken nu een inhaalslag om voldoende honingvoorraad voor de winter te hebben. 

Klimop staat in de imkerij bekend om de allerhoogste drachtwaarde (5 voor nectar en 5 voor stuifmeel): dat betekent dat de productie per bloem en per plant als overvloedig wordt beschouwd. Een individueel bloemetje van de gewone klimop produceert gemiddeld zo'n 0,5 tot 1,5 microliter (µL) nectar per dag. Een honingbij heeft voor haar eigen energiebehoefte gemiddeld 22 tot 44 microliter (µL) nectar per dag nodig, dus met een stuk of 30 bloemetjes komt zo'n bij een heel eind. Zeker als je bedenkt dat er op één bloemhoofdje (de 'bollen' de je op de foto ziet) al tientallen bloemetjes staan. Geen wonder dat het een drukke bedoening is bij de plant!

Klimopbloemen

Een klimopbloem bloeit ongeveer 10 dagen. Nectar wordt gedurende zo'n 6 dagen actief geproduceerd (van de 2e tot de 7e dag van de bloei). De nectar bestaat voor ongeveer de helft uit suikers (hoofdzakelijk glucose, aangevuld met fructose en sucrose). Het wordt geproduceerd op het zogenaamde stijlkussen (bovenop het vruchtbeginsel). 

Nectar ligt als een 'plasje' op het stijlkussen

De aanmaak van nectar gaat door, zelfs nadat de bloemblaadjes en meeldraden al zijn afgevallen. Heel bijzonder is dat de bloem in deze tijd van het jaar - mits het niet te koud is - ook 's nachts nectar uitscheidt. Daar profiteren de herfst-actieve nachtvlinders van.

Honingbij op klimop

De meeldraden openen zich op de tweede en derde dag van de bloei. Het stuifmeel is rijkelijk beschikbaar tot ongeveer de 8e dag en heeft een zeer hoog stikstof- en eiwitgehalte. Dat is ideaal voor insecten om hun wintervetreserve op te bouwen. Voor de klimopzijdebij is het stuifmeel zelfs van levensbelang: de larven van deze gespecialiseerde wilde bijen eten uitsluitend het stuifmeel van de klimop. Hoewel dit bijtje vooral in de stedelijke omgeving leeft (waar klimop is aangeplant en het relatief warm is) zag ik het beestje jammergenoeg niet in mijn tuin.

Ook mieren en vliegen genieten van klimop

In een langlopend (sinds 2017) Engels onderzoek -UK Pollinator Monitoring Scheme (PoMS)- bleek onlangs de populariteit van klimop voor insecten weer eens. Vrijwilligers tellen elk jaar het bloembezoek door insecten op een aantal plantensoorten. Klimop staat op nummer 1, met gemiddeld 22 insecten per tien minuten, gevolgd door berenklauw met 20 insecten per tien minuten. De klimop in mijn tuin zou zeker boven die aantallen uitkomen. Bekijk mijn filmpje maar eens!

Om insecten te helpen is het dus prima om klimop in je tuin te planten. Het duurt echter gemiddeld zes tot tien jaar voordat een gewone klimopplant voor het eerst gaat bloeien. Als klimop uit zaad of als jonge plant opgroeit, gaat-ie eerst door jeugdfase (juveniele fase). Als een echte puber richt de plant al zijn energie op groeien, klimmen en het innemen van terrein. Pas in de volwassen fase (fertiele fase), ontstaan er bloemen. Je ziet dan dat de bladeren een andere vorm krijgen: ze worden gladder en meer ruitvormig en de stengels worden houtiger. De bloeikans is het hoogst als ze in de volle zon bovenin een boom of over de rand van een muur of schutting kunnen groeien. Of zoals bij mij over de pergola. 

Heb je minder plek of minder geduld, dan kun je een struikklimop nemen. Dat is een struik die is gestekt van de volwassen takken van een klimop. Deze variant klimt niet meer, blijft compact en bloeit direct vanaf het eerste jaar. Super voor de insecten!

Maai Mei niet

De meimaand is begonnen en ik wil daarom aandacht vragen voor een actie die is overgewaaid uit het Verenigd Koninkrijk en België: Maai Mei niet. Doel van het geheel is dat je gedurende de meimaand (een deel van) je gazon niet maait, zodat er wilde bloemen kunnen groeien. Ze leveren nectar die insecten broodnodig hebben. Ik weet niet hoe het bij jullie is gesteld, maar in mijn tuin zie ik elk jaar minder zweefvliegen, wilde bijen en hommels. Als we vroeger buiten zaten, hoorde je het heerlijke gegons van deze kleine beestjes, maar het wordt wat dat betreft steeds stiller in de tuin. Om ons heen worden meer en meer tuinen versteend. Stichting Steenbreek, samen met de Bijenstichting en Flora van Nederland initiatiefnemer van de meimaandactie, probeert hier al jaren iets aan te doen onder het motto: steen eruit, plant erin. De tuinen die grenzen aan de onze zijn erg verschillend: twee maal groen en twee maal steen - waarvan één zelfs met kunstgras :(. Onze kleine voortuin wordt trouwens al jaren in het voorjaar niet gemaaid om de blauwe druifjes, narcissen maar ook veel wilde bloemen zoals speenkruid, hondsdraf en vogelmuur ruim baan te geven in een tijd dat er nog weinig andere bloemen bloeien. 

Een maand niet maaien voor een bloemenweelde en insectenvoedsel

Alle gazons in Nederland samen hebben een oppervlakte van 11.000 voetbalvelden. Als we die niet maaien, dan creëren we samen een gigantisch bijenbuffet. De paardenbloem biedt voedsel aan maar liefst 27 soorten solitaire bijen! Ook jouw gazon kan meedoen, zonder al te veel moeite , er zitten meer planten in je gazon dan gras alleen. Die komen tot bloei zodra je een (gedeelte van) je gazon niet maait. Daar profiteren bijen en vlinders van. Niet alleen particulieren kunnen meedoen, maar gemeenten worden nadrukkelijk ook opgeroepen om de maaimachine een maandje in de schuur te laten. Gemeenten spelen bij het verhogen van de biodiversiteit een belangrijke rol met de bermen en groenstroken die een enorm areaal vormen. Dat gaat over vele duizenden strekkende kilometers: circa 140.000 kilometer bij wegen, 17.500 kilometer bij dijken en ongeveer 3000 kilometer langs het spoor.

Om deze blog te illustreren heb ik gefilmd in de berm langs een wetering. Madeliefjes, boterbloemen, pinksterbloemen, paardenbloemen en smalle weegbree waren zo maar wat soorten die ik zag uit het lijstje dat ook in je tuin kan bloeien. Het was helaas een kille dag, dus de insecten lieten verstek gaan. Als je van een biljartlaken houdt is dat misschien niks voor jou, maar die hebben we hier in het Groene Hart al genoeg, met al die saaie groene weilanden. 

Je kunt meteen aan de slag gaan vanuit je luie stoel, namelijk door deze keer niet in actie te komen en de maaier en jezelf een maand rust te gunnen.  Als tuinbezitter kun je ook een stapje verder gaan en je gazon aanmelden via de website. Je ontvangt gelijk leuke tips om mee te doen. En tel het laatste weekend van mei jouw kruidachtige planten in een vierkante meter van je gazon en geef deze aan de stichting door, zodat de Bijenstichting jouw nectarscore kan berekenen. Met alle resultaten van Nederland weten we na deze maand wat er groeit in onze omgeving en hoeveel extra bijen we in mei helpen overleven. Aanmelden kan via deze site. Een overzicht van planten en insecten die in je gazon voor kunnen komen (afhankelijk van je grondsoort) vind je door hier te klikken. 

Bekijk het bermbloemenfilmpje van deze week door hier te klikken.