Bevers in de Geul

Bevers eten plantaardig materiaal

Bevers zijn vooral 's nachts actief. Omdat ze leven van plantaardig voedsel, moeten ze heel wat tijd besteden aan eten zoeken, zo'n 12 uur per etmaal. In de zomer zijn de nachten daarvoor te kort. Dat betekent dat ze ook al in de schemering actief zijn. Juni en juli zijn dan ook de beste maanden om bevers in actie te zien. Via waarneming.nl had ik gezien dat er regelmatig beverwaarnemingen werden gedaan in Valkenburg, op de plek waar de Geul het stadje in stroomt. Iets na 20 uur waren we paraat en zagen vrijwel meteen na aankomst een bever eten van het struikgewas. In de zomer voeden bevers zich bij voorkeur met (water)planten. Dikke bomen knagen ze eigenlijk alleen in de winter om, om de boom te ontdoen van zijn bast. Dat is hun voornaamste voedsel in schaarse tijden. Toch lagen er nu ook een paar omgeknaagde wilgentakken over het water, een deel van de bast was al opgegeten.

Bever in de Geul (Limburg)

De wilgentakken, die vlak bij het beverhol leken te liggen, waren populair bij de hele beverfamilie. We zijn in totaal vier keer gaan kijken, twee keer in de avondschemering en twee keer net na zonsopgang. Dan konden we de bevers ongeveer 1-1,5 uur zien. Rond half 8 in de ochtend verdwenen ze één voor één in de burcht. Al met al telden we vijf dieren. Mannelijke en vrouwelijke bevers zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden, de geslachtsorganen liggen inwendig en beide geslachten zijn ongeveer even groot. Maar nu was de moeder te herkennen aan de opgezwollen tepels: ze had jongen te zogen. We zagen ook de vader (in de film komt hij met een verse plant aanzwemmen) en twee jongen van dit jaar. Er leek ook nog een bever van twee jaar in de burcht te wonen. Dat is vrij gebruikelijk bij bevers. Al met al was het een onderhoudend en soms ook vermakelijk schouwspel om de bevers bezig te zien. Het was duidelijk dat ze in het water het meest op hun plaats zijn. Ze zwemmen dan met neus, ogen en oren boven de waterlijn. Zo kunnen ze alle zintuigen blijven gebruiken. Omdat de bast van de wilgentakken waar ze makkelijk bij konden al opgegeten was, moesten ze nu capriolen uithalen om bij de hogere takken te komen. Dan konden ze niet altijd hun evenwicht bewaren......

In het eerste deel van de film zie je op de planten langs de oever weidebeekjuffers en bosbeekjuffers.
E-mailabonnees kunnen hier klikken om de film van deze week te zien.

Natuurlijk ooibos

Ooibos langs de Donau

Deze week zie je in de film het laatste verslag van onze reis over de Donau. We bezochten Roemenie's hoofdstad Boekarest, die overigens niet aan de Donau ligt, maar een uur rijden er vandaan. Wij gingen van boord in Giurgiu, en terwijl wij de stad bekeken ging de boot verder, om ons op een noordelijker punt weer op te pikken. De rest van onze reis voeren we dag en nacht stroomopwaarts, terug richting Passau. Zoals je gelezen hebt in mijn eerste blog over deze reis, ging dat niet bepaald snel, zodat we uiteindelijk in het stadje Melk (Oostenrijk) van boord zijn gegaan, en met de bus verder naar Passau zijn gereisd.

Langs de Donau zagen we vanaf de boot de oeverbossen die je ook in de eerder gepubliceerde filmpjes kon zien. Natuurlijke bossen langs rivieren worden ooibos genoemd. Ooi is een oud woord voor nat terrein bij een rivier. De Duitsers noemen dat Au en Auwald. Zo is er bij Wenen een mooi Auwald langs de oevers van de Donau. Een natuurlijk riviersysteem geeft een rivier vrij baan om water te verwerken. Omdat de aanvoer niet constant is, moet ook in tijden dat er veel water passeert ruimte zijn voor dit water. Als de rivier in één strakke baan geleid wordt, ontstaan er al snel overstromingen. Een natuurlijke rivier creëert nevengeulen in het ooibos met de beukende kracht van hoog water, zodat het ooibos als waterberging kan dienen. Langs de Donau zagen we voornamelijk wilgen en populieren in dergelijke bossen, dat wordt ook wel zachthoutooibos genoemd. Ooibossen ontwikkelen zich razendsnel (in bomentermen gesproken). Wilgen groeien er wel 1-2 meter per jaar en in 20 jaar tijd is er sprake van een goed ontwikkeld bos. Wilgen en populieren kunnen goed overleven met natte voeten, langs sommige rivieren staan ze bijna de helft van de tijd in het water. Bevers vinden zo'n dynamisch waterrijk bos een prachtige biotoop.

Knaagspoor van een bever

Zittend op het dek van de boot speurden we dan ook naar sporen van dit grootste knaagdier van Europa. In de zomer eten bevers voornamelijk groene planten, daar zie je weinig sporen van. In de winter knagen ze bomen om, om de schors te eten, daar kun je niet overheen kijken :). Eind oktober waren de sporen nog relatief dun gezaaid, maar hun aanwezigheid was wel vast te stellen. Hun 'watermanagement' door het bouwen van dammen, helpt om de diversiteit van het leven in een ooibos te vergroten. Dat zie je op bijgaande illustratie van ARK Natuurontwikkeling, die je via hun webwinkel gratis kunt downloaden.

Download deze kaart gratis bij ARK

Blauwe reigers langs de Donau

Ooibossen zijn ook het neusje van de zalm voor vogels. In jonge ooibossen zijn grote aantallen fitissen en tjiftjafs te vinden. Op meer open plekken kun je blauwborsten spotten of een buidelmeesnestje zien bungelen. Aalscholvers en reigers broeden er in de bomen. Als het bos ouder wordt, wemelt het van de nachtegalen en kun je de wielewalen horen zingen. In deze tijd van het jaar houden al die vogels zich koest, of overwinteren in het zuiden. We hoorden wel met regelmaat de spechten, die eten zoeken in vermolmde bomen. Afijn, genoeg reden om nog eens een keer in het voorjaar naar de Donau te gaan.


E-mailabonnees kunnen hier klikken om de film van deze week te zien.

Etende bever

Hoewel hun (vraat)sporen niet te missen zijn krijgen we bevers door hun nachtelijke levenswijze zelden te zien. In de zomermaanden hebben de bevers niet genoeg aan de donkere uren om hun kostje bij elkaar te scharrelen. Je kunt ze dan met een beetje mazzel ook in de schemering aantreffen. We hadden ze al eens zien zwemmen in Zweden en Estland, maar in Nederland hadden we de bevers nog niet waargenomen. Afgelopen week hebben we enkele avonden gepost in het Joamerdal (bij Venlo) en daar zagen we de bever (filmpje), half verscholen onder een wilg knagen aan de takken. Met zijn lengte van 1 meter plus nog eens 30 cm staart en een gewicht tussen de 20 en 30 kilo is de bever het grootste knaagdier van Europa. Bevers eten uitsluitend plantaardig voedsel. Dat is voornamelijk bast en twijgen van bomen en struiken en soms wortels van riet, brandnetel, gele plomp en gele lis. In de zomer wordt er ook groenvoer gegeten in de vorm van smeerwortel, fluitenkruid, gewone berenklauw en dergelijke. Uit analyses van de maaginhoud van bevers blijkt dat zij wel 100 verschillende plantensoorten eten. Bevers knagen een beetje aan de planten om de smakelijkheid en voedzaamheid ervan te beoordelen, als het bevalt en de plant of boom niet te veel anti-vraatstoffen heeft dan eet de bever er meer van. Esdoorns hebben bijvoorbeeld veel anti-vraatstoffen, die het opnemen van eiwitten door de bever moeilijker maakt. Esdoorns staan wel op het menu, maar de bever eet er niet te veel van.

Beverliefhebber Willy de Koning besteedt een groot deel van haar vrije tijd aan het observeren van de bever in Nederland. Zij doet daarvan verslag op haar blog, dus neem daar een kijkje als je meer wilt weten over de bever.

Zwemmende bevers

In 1826 werd de (toen) laatste bever in Nederland doodgeslagen bij Zalk. Inmiddels gaat het, dank zij uitgezette bevers, weer goed met het grootste knaagdier van Nederland. Geschat wordt dat er nu zo'n 1000 bevers zijn. Ik heb langs de Maas al vaak sporen van bevers gezien, maar heb ze nog niet live gezien in ons land. In Estland (dat iets groter is dan Nederland) zijn maar liefst 20.000 bevers te vinden. Ook daar zijn ze niet makkelijk te spotten, maar op een prachtige avond, na een stemmige zonsondergang, zagen we er twee zwemmen. Geniet van de sfeervolle beelden!