Ballooning: spinnetjes op reis

Aan de warme en zonnige oktoberdagen komt (voorlopig) een eind, maar dinsdag was het gouden licht een reden om in alle vroegte te gaan filmen. De bladeren kleurden rood en goud en toen de zon boven de huizen steeg werden tussen de bomen Jakobsladders zichtbaar.  

Jakobsladders, ook wel zonneharpen genaamd

Tijdens het filmen vielen me de vele spinnendraden op. Ragfijn bewogen ze zachtjes op elk zuchtje wind en de zon maakte er gouddraad van. Al die zogenaamde herfstdraden betekenen dat spinnen op reis zijn gegaan. De pasgeboren spinnetjes klimmen naar een hoog punt en steken hun achterlijf in de lucht. Met hun spintepel spinnen ze een lange draad en als de wind die oppikt, zweeft het spinnetje weg. Ze kunnen tot 4 kilometer hoogte opstijgen en soms duizenden kilometers ver reizen. Dit wordt ook wel 'ballooning' genoemd. Als het spinnetje landt of strandt, blijven de draden aan bomen en struiken kleven. 

Spinnendraad (links tussen de bladeren)

Niet alleen jonge spinnetjes willen zich verspreiden. Ook volwassen mannetjesspinnen verlaten in de herfst hun vaste web, op zoek naar een vrouwtje. Tijdens het lopen trekken ze continue een 'veiligheidslijn' achter zich aan om niet te vallen of weg te waaien. Dit zorgt voor veel losse draden, zoals hieronder in het gras. Dit was dus een heel druk 'spinnenwandelpad' :). Die draden vallen meestal niet zo op, maar als er dauw op het gras en de draden ligt, zorgt dit voor een letterlijk schitterende weerspiegeling. 

Spinnendraden in het gras

In principe kunnen jongen van bijna alle spinnensoorten 'balloonen', maar dit wordt het meest gedaan door hangmatspinnen, wolfspinnen, krabspinnen en kruisspinnen. Hangmatspinnen zijn maar een paar millimeter groot, van die soort gaan niet alleen de jonge spinnetjes de lucht in, maar ook de volwassen spinnen zijn licht genoeg om te balloonen. Wolfspinnen maken geen vangwebben, maar jagen op de grond. Moeder draagt het eicocon en later de jongen op haar rug. Als die kleintjes groot genoeg zijn om op eigen benen te staan, balloonen ze weg om hun eigen jachtgebied te claimen. Krabspinnetjes gaan grondig te werk: ze steken eerst hun pootjes in de lucht om te voelen of de temperatuur en windsnelheid precies goed zijn voordat ze hun spindraad afschieten. 

In je tuin hangen vast wel een paar wielwebben van kruisspinnen. Als je de dikke eigenaars van zo'n web ziet, begrijp je al snel dat deze niet meer kunnen vliegen aan een draadje. Ze zijn te zwaar. Maar hun piepkleine nageslacht laat zich graag meedrijven op de wind.

Wielweb van een kruisspin (de spin is even niet thuis :))

Wat doen de spinnetjes als het windstil is? Blijven ze dan noodgedwongen op hun plek? Nee, dan treedt plan B in werking. Wetenschappers van de Universiteit van Bristol hebben ontdekt dat ballooning niet alleen een kwestie is van meewaaien, maar dat spinnen een soort elektrostatische raketjes zijn die zichzelf kunnen lanceren. Dat klinkt wonderlijk en dat is het ook.

De atmosfeer van de aarde heeft een continu elektrisch veld: de aarde zelf is negatief geladen en de lucht erboven positief. Spinnen nemen die elektrische spanning waar met superkleine zintuigharen op hun pootjes. Als er genoeg spanning is, gaan die haartjes overeind staan. Zo weet de spin dat de omstandigheden om te vertrekken optimaal zijn. 

Ik was geen held in natuurkunde op de middelbare school, maar van magneten heb ik onthouden dat gelijke polen/ladingen elkaar afstoten en ik verbaasde me altijd over de kracht die daarmee gepaard ging. Dat principe is hier ook van toepassing. De spin schiet een draad af en deze krijgt een negatieve lading. Omdat de aarde en de plant ook negatief geladen zijn, wordt de draad met kracht weggeduwd door de negatieve aarde en tegelijkertijd aangetrokken door de positief geladen hogere luchtlagen. Deze elektrostatische opwaartse kracht is sterk genoeg om het kleine spinnetje direct de lucht in te hijsen, zelfs als het windstil is!

Bekijk de spinnendraden, maar vooral ook de prachtige herfstkleuren en Jakobladders in het filmpje op YouTube. Zet de instellingen op 4K voor het beste resultaat.

Ben je een nieuwe abonnee? Dan hierbij de tip om in de mail op de titel van mijn blog te klikken. Dan kun je mijn blog lezen op mijn eigen website zonder reclame. Vergeet niet je aanmelding te bevestigen via de link in de ontvangstmail (als je dat nog niet gedaan hebt).