Het belang van bomen

Heerlijk wakker worden met zo'n uitzicht

Wie al langer mijn blog leest, weet dat ik een enorme fan van bomen ben. Ik prijs me dan ook gelukkig met een stadsparkje voor de deur waar ik dagelijks kan genieten van allerlei bomen en hun verschijning in verschillende jaargetijden. Behalve hun nut voor dieren die de bomen op tal van manieren gebruiken (voedsel, schuilplaats, nestgelegenheid, schaduw) en paddenstoelen (die de voedselopname van de bomen verbeteren of dode bomen opruimen) zijn bomen ook heel fijn voor mensen. Ze verbeteren de waterhuishouding, beperken de opwarming van de stad en dragen bij aan een betere luchtkwaliteit. Maar veel bomen hadden het afgelopen zomer door de hitte erg zwaar. 

Beukenbladeren

Afgelopen zomer zagen we op de zandgronden in Noord-Brabant en Voorne Putten veel beuken met uitgedroogde bruine bladeren. Het was een triest gezicht. In het voorjaar hadden we daar de frisgroene blaadjes met de vele beukenbloempjes nog bekeken (zie dit blogje). 

Beuken wortelen oppervlakkig en op een doorlatende grondsoort als zand zakt het water snel weg. In een blog van Staatsbosbeheer las ik dat veel beuken hun bladeren al voortijdig hebben laten vallen. Als een boom in stress verkeert, maakt deze vaak extra zaden aan. Op die manier kan de boom misschien niet zichzelf redden, maar in ieder geval zorgen voor nageslacht. De Nederlandse beuken hebben om die reden extra veel beukennootjes geproduceerd. Maar nu blijkt dat veel van deze 'noodnootjes' leeg zijn. De bomen hadden gewoonweg niet genoeg energie om de nootjes te vullen. Energie krijgt de boom door fotosynthese van bladgroenkorrels. En juist dat proces kwam in gevaar door de hitte en droogte. Bij gebrek aan water sluit de boom de huidmondjes in de bladeren. Hierdoor gaat er minder water verloren door verdamping, maar er wordt ook minder voedsel aangemaakt. Als de droogte te lang duurt, neemt de boom nog drastischer maatregelen: hij laat het blad vallen. In de herfst gebeurt dat heel gefaseerd. De boom trekt de waardevolle bladgroenkorrels terug uit het blad voor hij afscheid van de bladeren neemt.

Eikenbladeren

Dan verschijnen de oorspronkelijke kleuren in de bladeren: de herfstkleuren zoals wij die kennen. Maar bij droogte is er geen tijd om de bladgroenkorrels terug te trekken. Het blad wordt meteen bruin en droog. Zo gaat de boom met minder reserves de winter in. En dat gaat de boom bezuren als hij in het voorjaar weer een groei- en bloeispurt moet maken. 

Intussen vissen ook de dieren die afhankelijk zijn van de zaden achter het net. Beukennootjes worden gegeten door onder andere eekhoorns, bosmuizen, boomklevers, vinken en wilde zwijnen. Daar schreef ik eerder al eens een blog over.

Afgevallen blad (o.a. van de walnootboom)

Als de beuken massaal gaan afsterven, zal dit gevolgen hebben voor het hele bos. De paddenstoelen die samenleven met de boom gaan ook dood, terwijl deze schimmels heel belangrijk zijn voor de vitaliteit van het bos. 

Het is zuur dat juist onze beste vrienden in de strijd tegen de hittestress bij de mens, op deze manier zelf ten ondergaan. Op warme dagen kan het onder bomen in de stad voor ons wel 7 tot 16 °C koeler aanvoelen. Door schaduw warmen materialen zoals beton, steen en asfalt minder op. Daardoor stralen deze oppervlakken later ook minder warmte uit. Metingen in de Britse stad Manchester laten zien dat de oppervlaktetemperatuur van betonnen bestrating onder bomen op warme zomerdagen tot 19 °C lager kan zijn dan in de volle zon. Maar intussen vangen de bomen dus de klappen op. Laten we zuinig zijn op onze bondgenoten!

Een korte ode aan de bomen zie je in mijn filmpje, gemaakt na een regenbui. Elk drupje vocht is meegenomen :).