De stadsreus en de witte reus wagen zich in een wespennest

De titel van dit blogje lijkt op de aankondiging van een sprookje maar niets is minder waar. De stadsreus en de witte reus zijn zweefvliegen. Ik kwam ze tegen toen ik aan het filmen was in het park. 

De zomer stond voor de deur en dat was te merken. Alles was overdadig groen maar nog niet verstoft of aangevreten. Eén jonge fuut verbleef nog bij de ouders en liet zich af en toe voeren, de ganzenfamilie zwom rustig rond in de vijver. Het vogelconcert begon te verstommen.

Zomerdag

Waar de vogelwereld zich voor oog en oor rond de langste dag terugtrekt in het groen - druk met het grootbrengen van de jongen- is er momenteel een nieuwe levendige partij te bewonderen: de insecten! Rond een braamstruik was het een drukte van belang van hommels, bijen en zweefvliegen. Daar zag ik dus beide reuzen. Reuzen zijn grote, breed gebouwde zweefvliegen. In Europa komen 6 van de 21 wereldwijde soorten voor. Nederland scoort goed met 5 van de 6 Europese soorten. We kunnen in ons land de hommelreus tegenkomen (voornamelijk in het zuiden en oosten), de wespreus (alleen in het zuidelijkste puntje van Limburg rond Maastricht) en de gele reus (op enkele geïsoleerde plekken langs onze oostelijke landsgrenzen). De witte reus en stadsreus komen meer algemeen voor, met een accent op het midden en zuiden van Nederland. 

Witte reus, zweefvlieg

De larven van vier Nederlandse reuzensoorten ontwikkelen zich in nesten van hommels of sociale plooivleugelwespen (de gele reus vertoont dit gedrag niet). Dat is nogal een gevaarlijke onderneming. En het wekt, ook bij onderzoekers, nog steeds verbazing hoe de reuzen het voor elkaar krijgen om er zonder kleerscheuren vanaf te komen. 

Wespreus - zweefvlieg
Foto: Lukas Large from Stourbridge, United Kingdom -
Volucella inanis - Lesser Hornet Hoverfly,
CC BY-SA 4.0, Wikimedia

Het vrouwtje van de wespreus legt de eieren op enkele centimeters van de ingang van een wespen- of hoornaarnest. Als ze met de wespen in contact komt wordt ze doodgestoken. Een ei komt na circa vijf dagen uit, waarna de larve het nest in kruipt om een nestcel met een levende wespenlarve binnen te dringen. Hier voedt hij zich in eerste instantie vermoedelijk met uitscheidingen van de wespenlarve. Nadat de wespenlarve een cocon heeft gesponnen vervelt de zweefvlieglarve naar het laatste larvestadium, waarna hij inbreekt in de cocon en de wespenlarve leeg zuigt. Vervolgens verlaat hij het nest om in de bodem eronder te verpoppen. De wespreus is de enige van de vier soorten die gevaarlijk is voor de onvrijwillige gastheer. En dat is misschien ook de reden dat ze aangevallen worden door de hoornaars en wespen als ze bij een nest komen. 

Hommelreus - zweefvlieg
Foto: Frank Vassen from Brussels, Belgium - (Volucella bombylans),
Obere Our, Ostbelgien, CC BY 2.0, Wikimedia

De hommel-, stads- en witte reus zijn opruimers. Hun larven leven van afval en dode larven in het nest. Misschien dat ze daarom eerder met rust worden gelaten als ze in de nesten van hun gastheren verschijnen. Maar dan nog nemen ze wat voorzorgsmaatregelen. 

Reuzenvrouwtjes lokaliseren de nesten van hun gastheren (hommels bij de hommelreus en wespen bij de andere twee reuzen) aan de hand van de nestgeur met behulp van geurreceptoren in de antennen. De witte reus en de stadsreus ruiken niet alleen maar oriënteren zich ook visueel op in- en uitvlieggedrag van wespen. 

Stadsreus - zweefvlieg

Als een nest eenmaal is gevonden poetsen de reuzen zichzelf om geuren te verwijderen die de hommels of wespen kunnen alarmeren. De hommelreus zit wel een half uur tot een uur te poetsen. Bij de witte reus en de stadsreus is dat ritueel in zo'n 10 minuten afgerond. 

De hommelreus loopt tegen de grond gedrukt het nest binnen. Dit doet zij alleen op een moment dat de ingang onbewaakt is. Vaak betreedt zij het nest vlak nadat een hommel naar binnen is gegaan, zodat de kans op een tegenligger klein is. Ze blijft 10-40 minuten in het nest en vermijdt ieder contact met een hommel. De vrouwtjes van de stadsreus en witte reus kunnen het zich op de een of andere manier permitteren om wat minder voorzichtig te werk te gaan. Ze betreden het nest zonder extra voorzichtigheid: de bewakers en de in- en uitvliegende wespen laten hun met rust, zelfs als zij in direct contact met hun komen. Mogelijk verspreiden deze vrouwtjes een geur die de agressie van de nestbewakers onderdrukt.

Ik heb deze informatie opgezocht in het boek De Nederlandse zweefvliegen, een prachtig standaardwerk. Je kunt de pagina's over de reuzen online lezen via deze link. 

De stadsreus en witte reus kun je zien het in het filmpje, samen met andere zomerwaarnemingen.