Wespentaille

Studieobject: wesp

Op de grond van de werkkamer vond ik een dode wesp. Waarschijnlijk was die ergens uit gevallen bij het opruimen van de kast. Wespenkoninginnen worden pas in april actief waardoor ik er van uitging dat het geen insect van dit voorjaar kon zijn. Ik bekeek het enigszins gehavende diertje (het borststuk was kapot) en verbaasde me opnieuw over de wespentaille: hoe kan zo'n lijfje functioneren met zo'n smal middel! Ik haalde mijn binoculair tevoorschijn om de details te kunnen bekijken. Het leek me een gewone wesp en maakte voor de zekerheid een foto met ObsIdentify - die de determinatie bevestigde. Als je bovenop het borststuk kijkt lopen er twee gele 'bretels' vanaf de kop in een V-vorm naar buiten. Dat is een kenmerk van de gewone wesp. Eén van die strepen zat op het beschadigde deel van het borststuk, de andere zie je op onderstaande foto. 

Kop van de gewone wesp

De voelsprieten van de gewone wesp zijn zwart en hebben meerdere geledingen. Zij vormen een belangrijke verbinding met de buitenwereld; de wesp gebruikt ze om te tasten en te ruiken. Bij mannetjeswespen zijn de uiteinden van de voelsprieten vaak licht gekromd.

Een wesp heeft twee grote samengestelde ogen. Elk samengesteld oog bestaat uit duizenden hele kleine ogen die elk gericht zijn in een andere richting. Ondanks de grote ogen zien wespen niet scherp. Ze navigeren vooral door hun omgeving te onthouden. 

Behalve de grote ogen aan de zijkanten van de kop, hebben wespen nog drie kleine oogjes. Die zitten bovenop hun kop, de drie bolle puntjes die in een driehoekje staan op onderstaande foto. Die zogenaamde ocelli zijn enkelvoudige ogen en ze nemen alleen licht en donker waar, zo krijgt de wesp een indruk van de lichtintensiteit. Op deze foto zie je ook de gele strepen op het borststuk beter, links zoals-ie hoort te zijn en rechts 'gebroken'. Door de vergroting van het binoculair viel me op dat de wesp hariger is dan ik dacht. De foto's zijn genomen met de vergrotingsstand op 20x.

Een wesp heeft twee facetogen en drie ocelli

Na het bekijken van het borststuk kwam ik dus op die wespentaille uit. Omdat het borststuk beschadigd is, kun je het niet helemaal goed zien. Maar dat het smal is, is overduidelijk. Het smalle, steelachtige "taille"-gedeelte bij insecten zoals wespen (mieren hebben het ook) tussen het borststuk en het achterlijf heet een petiolus. Deze insnoering scheidt het borststuk met spieren voor poten/vleugels van het achterlijf, dat een functie heeft bij de spijsvertering en de voortplanting. Die taille was moeilijk in beeld te krijgen. Ik heb het licht in het binoculair van onder laten schijnen, zodat je het in silhouet ziet. Een superkleine verbinding!

Wespentaille

Deze taille heeft een aantal voordelen voor de wesp. Allereerst is de wesp goed gestroomlijnd, zeker in vergelijking met de plompere bouw van bijen en hommels. Door de wespentaille is het beestje ook extreem wendbaar tijdens het vliegen en jagen. En tenslotte kan zij (alleen de vrouwtjes hebben een angel) door die wendbare taille haar steekwapen optimaal inzetten als het nodig is: ze kan nauwkeuriger en krachtiger steken. Dat doet ze trouwens alleen uit zelfverdediging, een wesp zal niet zo snel 'zo maar' aanvallen. 

Mannelijke wespen hebben geen gifangel en kunnen dus niet "steken" zoals vrouwtjes (werksters/koninginnen) dat doen. Ze missen het aangepaste legboor-orgaan dat als angel dient. Mannetjes kunnen echter wel verdedigend optreden door met hun scherpe genitaliën (penisstekels) te prikken, dat kan alsnog onprettig aanvoelen. 

Achterlijf

Bij werksters en koninginnen komt de angel uit het onderste deel van het achterlijf. Anders dan bij bijen hebben wespen geen weerhaakjes aan de angel. Ze kunnen de angel dus onbeschadigd intrekken en er een volgende keer weer mee steken. 

Na het maken van de foto's besloot ik het binoculair nog even te laten staan om te kijken of ik nog iets gemist had in de observatie. En ja, aan het vooraangezicht van de kop kun je zien of je te maken hebt met een werkster, mannetje (dar) of een koningin. Dus nog maar een foto gemaakt van de kop, ingeklemd tussen twee watjes om het dode diertje in de juiste positie te krijgen :).

Vergelijk de foto maar eens met de onderstaande plaatjes, gemaakt door Josef Dvorak voor de wespenstichting. Kun jij zien wat ik voor wesp gevonden heb? Laat het me weten in het commentaar! Kom je er niet uit, laat het dan ook weten met een berichtje, dan help ik je aan het antwoord :). 

Koningin

Werkster (v)

Dar (m)

Zo dat was een heel betoog naar aanleiding van een gevonden wesp! Succes met het raadsel :).