Natuurnotities Monique Smulders: Baltsende Kokmeeuwen

woensdag 10 juni 2026

Baltsende Kokmeeuwen

Wat natuur betreft ben ik een 'allesvreter', maar zoals je misschien hebt afgeleid uit de voorgaande 600 blogs :), vind ik ecologie (samenhang van organismen) en ethologie (gedragsleer) het meest interessant van alles. Wat dat laatste betreft lees ik graag de onderzoeken van Niko Tinbergen (1907-1988), onze Nederlandse etholoog, die zelfs een Nobelprijs won met zijn werk. Hij heeft zich vooral verdiept in het gedrag van meeuwen. Over Niko's onderzoek rond de functie van de donkere kop bij kokmeeuwen schreef ik als eens deze blog.

Tijdens ons tripje naar Texel zag ik baltsgedrag van kokmeeuwen dat ik met de filmcamera kon vastleggen. Dat was een mooie toevalstreffer. Het waren trouwens de enige bruikbare beelden van die paar dagen, want het waaide enorm hard. De vogels zaten ver weg, dus ik moest de telelens ver uitschuiven. Pal op de wind danste en trilde de lens zodat de meeste beelden een weergave leken van het uitzicht van een schip in zware storm.... Maar deze beelden kon ik maken vanuit een vogelhut, waar je alsnog de wind hoorde suizen overigens. De beelden van de broedkolonie heb ik vanuit de auto gemaakt.

Niko Tinbergen had geconcludeerd uit zijn onderzoek dat de donkere kokmeeuwenkop vooral bedoeld is om vijanden af te schrikken en om te dreigen. Dat gebeurt niet alleen bij concurrenten, maar ook tussen mannetjes en vrouwtjes. Hij schreef daar in zijn boek In 't Vrije Veld het volgende over:

"Voor het mannetje vormde het wijfje enerzijds een begerenswaardige seksuele partner, maar anderzijds evenzeer een meeuw die zijn territorium binnendrong. Het wijfje op haar beurt voelde zich duidelijk aangetrokken tot het mannetje, maar bleef desondanks op haar hoede en met recht, want meestal reageerde een dergelijk mannetje aanvankelijk op haar aanwezigheid door naar haar te pikken. Kennelijk verkeerden beide vogels in een ‘motivatie-conflict’: hun seksuele gedrag had tevens een vijandig karakter; bij het mannetje lag het accent daarvan vooral op het aanvalsgedrag, bij het wijfje op de vluchtreactie. Als wij de opeenvolgende confrontaties tussen dergelijke partners-in-spe bleven volgen, bemerkten wij dat de bezoeken van het wijfje langer werden; zij durfde het mannetje zelfs te naderen en nam eveneens de naar voren gerichte houding aan. Dergelijke, aan de paarvorming voorafgaande voorwaartse bewegingen verschilden echter enigszins van die welke rivaliserende mannetjes ten opzichte van elkaar vertonen; mannetje en wijfje stonden gewoonlijk evenwijdig naast elkaar en beiden staken hun snavels behoorlijk uit."

Uit: In 't Vrije Veld - Niko Tinbergen

Op een gegeven moment wordt de vrede getekend en dan draaien de kokmeeuwen hun donkere koppen van elkaar weg. Deze fase hadden de Texelse kokmeeuwen al achter de rug, want ze begonnen een kleine variétéshow. Ze liepen zijwaarts en plaatsten hun pootjes gekruist als echte artiesten. Eén meeuw hield de hals hoog gestrekt, de andere meeuw liep meer ineengedoken.

Baltsende kokmeeuwen, screenshot uit mijn filmpje

Op een gegeven moment begon de ineengedoken meeuw te bedelen en braakte de 'langnek' voedsel op. Daarom denk ik dat de 'uitgestrekte' meeuw het mannetje was. Het vrouwtje liet zich het voedsel goed smaken en het mannetje pikte er ook iets van mee.

Het mannetje braakt voedsel op

Over dit dansje en het opbraken van het voedsel vond ik niks terug in de onderzoeksverslagen van Niko Tinbergen. Bekijk het filmpje van de baltsende kokmeeuwen hier.

Wat ik wel nog interessant vond was dat hij onderzocht heeft waarom andere meeuwensoorten witte koppen hebben. Als zo'n donkere kop een efficiënt middel is om concurrenten op afstand te houden, dan zouden meer meeuwen dat moeten hebben, zou je denken. Uit aquariumexperimenten bleek, dat een witte kop beter is als je als meeuw op zoek bent naar een vismaaltijd. Als er een donkere kop boven de visbak verscheen, vluchtten de vissen sneller dan wanneer er witte kop boven werd gehangen. Ze waren op het idee voor dit onderzoek gekomen door een publicatie van K.W. Craik in Nature. Hij beschreef hoe, gedurende de Tweede Wereldoorlog, de operaties van vliegtuigen die onderzeeboten moesten opsporen, plotseling veel meer succes opleverden als de toestellen wit geschilderd werden. De onderzeeërs konden de witte vliegtuigen slechter waarnemen. Dit bleek dus ook voor vissende meeuwen op te gaan.

Het menu van kokmeeuwen bevat veel meer wormen, insectenlarven en kleine mariene kreeftachtigen dan dat van de echte duikers onder de meeuwen. Deze prooidieren hebben een veel slechter gezichtsvermogen en zijn veel minder beweeglijk dan vissen. Daarom kunnen kokmeeuwen zich een donkere kop permitteren.

We keken vanuit de auto nog bij een meeuwenkolonie. Ik was aan het filmen toen mijn man opmerkte dat er een kokmeeuwenkuiken werd gepakt door een zilvermeeuw. De kolonie was in paniek. Dat kreeg ik maar een beetje mee, want dit spektakel speelde zich voor mij helaas af achter de buitenspiegel van de auto :(. De grootste nestrovers voor de kokmeeuwen zijn zilvermeeuwen, kraaien en de kokmeeuwen zelf, die rustig een buurkuikentje oppikken. Ook vossen kunnen er wat van, maar die leven niet op Texel.

Dat brengt me bij het laatste item van vandaag. Ik kreeg een update van gids Pam over het nest in Waal en Burg. Afgelopen zaterdag liep ze weer een excursie en de kraai groeit voorspoedig op. Ook deze keer was er van de ouderkraaien geen spoor. Hiermee is binnenkort weer een vijand van de kokmeeuwen gereed om op jacht te gaan. Maar zo werkt het voedselweb nu eenmaal èn eindig ik waarmee ik deze blog begon: wat is ecologie toch interessant :).