Ik had een flink aantal peulen en erwtenplantjes voorgetrokken in huis en een paar weken geleden mochten ze naar buiten. Ze kregen vrijwel meteen een hagelbui op hun kop, maar ze hielden moedig stand. Tijdens de zonnige dagen zetten ze een groeispurt in en het werd nodig om een hekje te plaatsen waar ze tegen aan konden klimmen. Het viel me op dat ze zich vrij snel aan het draad hechtten en vond het een fascinerend fenomeen: plantjes die voelen. Ik besloot maar eens uit te zoeken hoe dit allemaal werkt.
 |
| Erwtenranken |
De erwtenplanten voelen of een object geschikt is om zich aan vast te hechten door middel van een biologisch proces dat thigmotropie heet. Dit betekent dat de plant aanrakingsgevoelig is. De plant gebruikt hiervoor ranken in de vorm van draadvormige uitlopers die actief op zoek gaan naar steun.
Hoe gaat dit in zijn werk? Er zijn vier fasen:
Het begint allemaal met een zoektocht: de ranken groeien niet recht omhoog maar maken cirkelvormige draaiende bewegingen om zo de omgeving 'af te tasten'. Dit wordt circumnutatie genoemd. Charles Darwin publiceerde in 1880 voor het eerst over dit proces.
De tweede fase is de aanraking: wanneer de rank in aanraking komt met een voorwerp zoals een tak, stok of touw wordt dit contact gevoeld door de plant.
Dan volgt de reactie: het maken van windingen. Na contact krult de rank zich rond het object. De cellen aan de buitenkant van de rank groeien sneller dan die aan de binnenkant (die het object raken) waardoor de krullende beweging ontstaat.
Tenslotte is er de fase van de versteviging. De ranken worden houtiger en steviger waardoor de plant goed verankerd zit aan het hekwerk of ander object.
 |
| Ranken kunnen door thigmotropie binnen een dag een steunpunt vinden en zich hieraan vastmaken. |
Die aanrakingsgevoeligheid hebben meer planten. Misschien herinner je je mijn blog over de venusvliegenvanger die dichtklapt er een insect op gaat zitten. En het kruidje-roer-me-niet klapt zijn bladeren in bij aanraking. Ook alle andere planten hebben een soort tastzin. Bij een stap op het gras voelen de sprieten de druk van je voeten en passen daar hun groei op aan. Hoe zulke aanrakingen de biologische processen in een cel precies aanpassen, weten onderzoekers nog niet. Sinds 2024 onderzoeken wetenschappers van Wageningen Universiteit samen met zes andere instellingen dit fenomeen. Ze hopen daarmee beter te begrijpen wat er in een plant gebeurt als deze wordt aangevallen door plagen en infecties. De eerste stap in een aanval is vaak fysiek contact: wanneer ziekteverwekkers zoals aaltjes een plant aanvallen, doorboren ze met enorme kracht de harde celwanden. “Zodra we weten hoe de plant die kracht voelt en het zijn verdediging activeert, kunnen we dat sturen”, zegt Joris Sprakel, hoogleraar mechanobiologie. Bijvoorbeeld door de plant onderscheid te leren maken tussen bedreigingen en onschadelijke prikkels. Zo kunnen we gewassen straks mogelijk beter beschermen tegen ziekten en het gebruik van bestrijdingsmiddelen verminderen.
Dat is natuurlijk een goede zaak! Mijn erwten zijn sowieso biologisch en ik gebruik geen bestrijdingsmiddelen. Als de erwten en peulenplanten zich goed vasthechten groeien ze lekker hoog en komen er vast veel mooie bloemetjes in - en evenzovele peulen. Maar ze moeten eerst nog even de regen en wind van de maartse buien trotseren :(.
 |
| Nog even geduld hebben voor de erwten gaan bloeien |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten