Wat meer aandacht voor plantjes graag!

Deze week zijn er velduilen te zien in Eemdijk en de vogelaars verzamelden zich en masse op het smalle dijkje om de vogels te bewonderen. Natuurlijk is een velduil een machtigmooie vogel om te zien met zijn indringende mascara-ogen. Deze flinke uil is dag-actief, dus dat maakt dat ze iets beter te spotten zijn. Ik heb ze ook mogen bekijken in het vrije veld, één keer in het Bentwoud, 'n keer op Texel en in Noorwegen. Maar te midden van een 'roedel' vogelaars zul je mij niet gauw aantreffen. In Nederland zijn volgens Sovon zo'n 75.000 vogelaars actief. Als je de mensen meetelt die deelnamen aan de tuinvogeltelling dan verdubbelt dat aantal zo'n beetje tot 135.000, maar dat zijn niet allemaal mensen die een flinke omweg maken om een vogelsoort te zien. Ik vroeg me af of er ook een 'plantjes tegenhanger' is van de vogelspotter. Een plantjesspotter, plantenzoeker of plantenjager? Ik heb zo het vermoeden dat planten er wat dat betreft bekaaid van afkomen, maar denk je het tegendeel, laat het dan vooral weten!

Zonnedauw kan qua schoonheid wedijveren met vogels vind ik

Tegelijk las ik deze week in het Velt-magazine van november '25 een artikel met de intrigerende titel 'Planten lossen problemen op'. In dat artikel pleit de auteur (Greet Tijskens) voor een herwaardering van planten. Iets waar ik mij van harte bij aansluit. Haar artikel is gebaseerd op de visie van de Italiaanse botanicus Stefano Mancuso. Ik vat haar artikel voor je samen in deze blog. Het is even wat leeswerk, maar ik plak er veel plantenfoto's tussen voor de afwisseling :). Lees je dit als e-mail abonnee, klik dan zeker even op de titel om naar mijn blogpagina te gaan zodat je zeker weet dat je het volledige blog kunt zien. 

Stefano Manuso beschrijft als grootste verschil tussen planten en dieren (incl. mensen) dat planten problemen oplossen en dat dieren problemen zo veel mogelijk proberen te vermijden. Dieren kunnen vluchten maar planten zijn gebonden aan de grond waarin zij staan (of het water waarin zij drijven). Een uit zaad opgekomen plant kan zichzelf niet meer verplaatsen. 

Atalanta op koninginnenkruid
Dieren kunnen zich verplaatsen, planten zijn noodgedwongen honkvast

 

Ook is er een fundamenteel verschil in de aansturing van de lichaamsfuncties. Ons brein neemt alle beslissingen en stuurt gespecialiseerde organen aan. Ernstige schade aan brein of organen is onherstelbaar (alleen een hagedis kan tot op zekere hoogte zijn staart opnieuw laten groeien). Dieren lossen veel problemen op door te bewegen: als ze honger hebben gaan ze op zoek naar voedsel, is het te warm dan lopen of vliegen ze naar een koelere plek. Of een koudbloedig dier zoekt juist de zon op om op te warmen. En ze kunnen een vijand te snel af zijn door heel hard weg te rennen. 

Akkerhommel bij wikke
Dieren bewegen zich in de richting van voedsel

Planten hebben geen centraal brein, maar hebben een 'gedecentraliseerde, modulaire bouw'. Dat betekent dat verschillende plantendelen alle functies vervullen. Dit vermindert hun kwetsbaarheid. Als een blad opgegeten wordt, gaat de plant niet dood, want andere delen van de plant nemen de functie over en de plant groeit gewoon verder. Planten kunnen niet wegrennen voor luizen, op zoek gaan naar voedzamere grond, en moeten kou, droogte of wateroverlast ter plekke het hoofd bieden. Dat gebeurt niet met de snelheid van een jachtluipaard of zebra, maar toch....

Kievitsbloemen
Planten lossen hun problemen ter plekke op

Bij te weinig water of voedingsstoffen groeien ze met hun wortels naar andere lagen in de bodem. Dat doen ze niet in het wilde weg: de worteltoppen kunnen chemische stoffen in de bodem waarnemen. 

Als insecten de plant te grazen willen nemen, stuurt de plant gasvormige chemische stoffen de lucht in die vijanden van deze uitvretertjes lokken. Afhankelijk van de soort zijn deze hulptroepen soms al binnen het uur ter plaatse. Een boom kan zieke aangetaste delen afsluiten van het gezonde weefsel en zo verdere verspreiding van de ziekte voorkomen. 

Groot hoefblad

Planten waren de eerste wezens op aarde en zorgen voor een atmosfeer vol zuurstof. Zonder planten had er geen ander leven kunnen ontstaan. Ze vormen de ruime meerderheid van de biomassa op aarde: 82%. De tweede grootste groep zijn bacteriën met 13% van de biomassa (en dat voor zulke kleine organismen!!). 2,2% van de biomassa zijn schimmels, 2% eencelligen en virussen. Dieren maken slechts een 0,5% uit van de biomassa. Met maar 0,01% van de biomassa stelt de mens eigenlijk weinig voor, maar drukt toch een enorm stempel op onze planeet. 

Margrieten
Planten vormen 82% van alle biomassa op aarde

Dan komen we dus weer terug op dat vraagstuk aan het begin van het blog: hoe kan het dat iets dat zo dominant aanwezig is op aarde, relatief zo weinig aandacht krijgt? In een studie lieten wetenschappers mensen een foto zien van een boslandschap met de vraag: wat zie je? Hoewel de foto vooral gevuld was met planten en bomen, noemden mensen altijd een ree, konijn of slang die op de foto zichtbaar was. Planten werden niet genoemd en al zeker niet bij naam (eik, den etc.). Er zijn ongeveer evenveel bedreigde plantensoorten als diersoorten, maar er gaat veel meer geld naar het redden van diersoorten dan naar planten. Red de ijsbeer! Waarom dan ook niet: red de orchidee?

Red de orchidee!

Voor de toekomst van onze planeet zijn planten onontbeerlijk. Bomen zorgen voor verkoeling in ons opwarmende stedelijke landschap. Bomen en planten brengen leven in de brouwerij, want ze trekken dieren aan die in of van de planten leven. Laten we beginnen om wat beter op planten te letten. Loop niet meer onverschillig langs het groene decor, maar ga eens kijken naar al die individuele kleuren groen, bladvormen, bloeiwijzen. En dan mag je ook best even kijken naar de kriebelbeestjes, vogels, eekhoorns erom heen. Nu is een goede tijd, want binnenkort gaat dat groene spul weer groeien en bloeien. Word een bloemenspeurder of plantendetective, het maakt niet uit hoe je het noemt, maar kijk en bewonder! En zorg goed voor de planten en bomen. Plant er gerust wat meer bij. 

Wie heeft rode klaver als eens van zo dichtbij bekeken?