 |
| Mannetjes krooneend met felrode snavel en dito oog |
Ook tafeleendenmannetjes hebben een roodachtige kop en een rood oog, maar het verenkleed van deze eenden heeft verder alleen grijs/zwarte tinten. Zowel hun lijf als hun snavel heeft het kleurschema zwart/grijs/zwart. Een handig ezelsbruggetje! Ze danken hun naam aan het feit dat ze als smakelijk eendje vroeger vaak op (eet)tafels prijkten in gebraden toestand.
 |
| Mannetjes tafeleenden |
Ook de brilduiker is altijd een mooie verschijning. De witte wangvlakjes vormen het brilletje. Vanwege de gele ogen wordt dit eendje in Engeland 'golden eye' genoemd. De komende weken laten deze eendjes prachtig baltsgedrag zien, dat kun je bekijken in het filmpje bij dit blogje.
 |
| Brilduiker |
Afijn, je voelt vast de waarom-vraag aankomen na de beschrijving van bovenstaande eenden: rode ogen, gele ogen - waarom hebben vogels zulke verschillende oogkleuren?
Natuurlijk zijn er nog meer kleuren dan rood en geel. Wat vind je van de blauwgroene kijkers van deze aalscholver? Dat zou je misschien niet verwachten als je een aalscholver van een afstand bekijkt, want dan lijkt de hele vogel zwart.
 |
| Europese aalscholver |
En dan te bedenken dat niet alle aalscholversoorten dezelfde oogkleur hebben. Hun opvallende irissen variëren van turkoois (dubbelkuifaalscholver) tot saffierblauw (Brandt's aalscholver), bosgroen (Europese aalscholver - die zie je hierboven), dieprood (langstaartaalscholver) en zelfs een tweekleurig oranje-groenblauw zonsondergangpatroon (bankaalscholver). Die leven verspreid over de wereld, dus in Nederland kom je die niet allemaal tegen.
Ik ging eens op zoek naar informatie over dit fenomeen en vond een artikel van de British Ornithologists’ Union. Zij hebben gegevens uit 100 jaar vogelogenonderzoek bestudeerd en komen vooral tot de conclusie dat veel nog onbekend is. Maar ik kan toch wat dingen melden over het ontstaan van de kleuren en de functie ervan.
Allereerst maar eens over de kleuren zelf. Die informatie is vooral een opsomming van veel vakterminologie. Je hebt misschien wel eens gehoord van de pigmenten melanine (zwart, bruin, grijs, roodbruin) en carotenoïden (rood, geel, oranje). Deze zitten in vogelveren, maar komen ook in vogelogen voor. Daarnaast zijn twee andere soorten pigmenten – pteridinen en purinen – verantwoordelijk voor veel felgekleurde vogelogen. Een verscheidenheid aan andere factoren, waaronder bloedvaten, collageenvezels, cholesterolkristallen, lipidedruppels (vetachtige stoffen) en structurele elementen, kunnen ook bijdragen aan de oogkleur. Dat is een hele mond vol. Onthoud dus vooral dat het heel complex is :).
 |
| Blauwe reiger |
Om het nog ingewikkelder te maken ontstaan gelijke kleuren niet altijd op dezelfde manier. Dus de rode ogen van de krooneend en de tafeleend kunnen in theorie op verschillende manieren gecreëerd worden in het vogellichaam. Van de meeste vogelogen is dat nog niet bekend overigens. De wetenschappers hebben dit uitgezocht voor 180 soorten, maar voor 98% van de vogelsoorten moet dit nog ontrafeld worden.
Dan is natuurlijk de vraag waarom er zoveel kleuren zijn in vogelogen. Er worden studies gedaan of de zichtbare kleur van de iris van invloed is op de hoeveelheid licht die het netvlies bereikt. Dit zou de gezichtsscherpte kunnen beïnvloeden of misschien effect hebben op de verblinding die vogels ervaren.
 |
| Roodborst |
Aan de andere kant hebben studies naar uilen en holenbroedende vogels de mogelijkheid geopperd dat oogkleur verband houdt met camouflage, waarbij kwetsbaardere soorten zoals dagrustende uilen en open nestelende zangvogels donkerdere, minder opvallende ogen hebben.
 |
| Ransuil |
Bij veel vogels speelt signalering mogelijk een grotere rol in de evolutie van oogkleur. De opvallende oogkleuren van sommige paradijsvogels, prieelvogels en aalscholvers lijken, net als kleurrijke veren, te ontstaan door seksuele selectie. Omdat oogkleur binnen een soort varieert, zou het (ook) kunnen dienen als een indicator van leeftijd, geslacht of partnerkwaliteit.
 |
| Jan van Gent met jong (dat nog geen grijsblauwe ogen heeft) |
Tenslotte zou het simpelweg een aankondiging van aanwezigheid kunnen zijn: een experiment met kauwen toonde aan dat hun heldere ogen rivalen ervan weerhielden hun nesten te naderen. Het zou fijn zijn als dat bij mensen ook zou werken; dat een priemende blik ongewenste individuen op afstand houdt....
Ik raad je aan om de komende tijd vogels maar eens diep in de ogen kijken. Wie weet wat voor mooie kleuren je daarbij ontdekt!
Geen opmerkingen:
Een reactie posten