Duizend dappere duinviooltjes

Brandend zand en nergens water

Kaal zand, nergens water, brandende zon, schrale wind en af en toe word je bedekt door een extra laagje zand. Zou jij het onder deze omstandigheden uithouden? Ik zou wegblijven van zo'n oord in ieder geval. Maar voor een heel teer bloemetje zijn deze omstandigheden geen uitdaging: het duinviooltje. Met een lange penwortel, die wel één meter diep het zand in rijkt, weet het plantje voldoende water op te halen om te groeien en te bloeien. Zelfs in hete zomers en bij vorst in de winter, als de bovenste centimeters van de grond bevroren zijn. Liefst hebben ze een groeiplaats in de buurt van konijnen. De keutels van die konijnen geven net dat beetje mest dat de viooltjes nodig hebben. En deze ondersoort van het driekleurige viooltje blijft laag bij de grond om zo weinig mogelijk wind te vangen.

Laag boven de grond en diep onder de grond

In eerdere blogs schreef ik over de keizersmantel; een vlinder waarvan de rupsen leven van duinviooltjes. Net als de rupsen van de kleine parelmoervlinder en de duinparelmoervlinder. Ik zag het zeldzame duinviooltje af en toe tijdens onze wandelingen in de Amsterdamse Waterleidingduinen, vaak niet meer dan één of een paar plantjes. Niet echt een rijke voedingsbron, dacht ik altijd. Maar tijdens ons laatste bezoek aan de Waterleidingen werden we verrast: 'n stuifvalleitje zag paars van de viooltjes. Honderden viooltjes trotseerden hier de zon en de frisse noordenwind. Wat een prachtig gezicht!

360 graden in de rondte: duinviooltjes!

Duinviooltjes verspreiden zich door zaad. De zaaddoosjes springen open en het zaad komt een beetje verderop in het zand terecht. Om wat verder weg te komen van de moederplant hebben de duinviooltjes een zogenaamd mierenbroodje. Aan het zaadje zit een lekkernij voor mieren, die het zaadje meenemen naar hun nest en zo nieuwe groeiplaatsen creëren. Onderweg of in het nest wordt het mierenbroodje van het harde zaadje afgebeten en daarna aan de larven gevoerd. Het onbeschadigde zaadje wordt vaak buiten het nest gegooid, dat is een nieuwe kiemplaats voor het viooltje.

Duinviooltjezaden met mierenbroodjes 
(de lichte puntjes)
Foto:  Stefan.lefnaer - Own work,
CC BY-SA 4.0, Wikimedia

Het mierenbroodje bestaat hoofdzakelijk uit een rijke mix van stoffen die dienen als voedsel voor de mierenlarven. Oliën en vetten zijn de hoofdbestanddelen. Suikers zorgen voor een zoete geur en smaak die mieren lokt. Tenslotte zitten er eiwitten en vitamines in, deze voedingsstoffen essentieel zijn voor de ontwikkeling van de larven.